X
تبلیغات
علوم اجتماعی

علوم اجتماعی
 
مطالبی درارتباط باتاریخ -جغرافیاواجتماعی

شهر سوخته، بهشت باستان شناسان

كمتر كسي را مي‌توان سراغ گرفت كه نامي از شهر سوخته سيستان و تمدن كهن اين سامان نشنيده باشد.

شهرسوخته زابل شهري پنج هزارساله در دل كويراست كه نهان شدن اسرار نهفته‌اش در هرفصل كاوش توسط باستان شناسان ، مردم دنيا و بخصوص محققان را حيرت زده به سوي خود جلب مي‌كند.

باستان شناسان و محققان داخلي و خارجي با دستان پرتوان و انديشه خود تاكنون توانسته‌اند اسرار و رازهاي نهفته‌اي را از نحوه سكونت مردمان پنج هزار سال قبل در محوطه‌اي كه معلوم نيست آن زمان چه نام داشت كشف كنند.

محوطه سوخته با‪ ۱۵۰هكتار وسعت در ‪ ۵۵كيلومتري زابل درحاشيه جاده زابل ، زاهدان واقع شده‌است.

شهرباستاني سوخته متعلق به ‪ ۳۲۰۰قبل ازميلاد ابتدا توسط باستان شناسان ومحققاني از ايران وايتاليا در سال ‪ ۱۳۴۶شمسي به سرپرستي "موريسيو توزي " مورد كاوش و تحقيق قرار گرفته است.

شهر سوخته در همجواري يكي از دلتاهاي رود هيرمند قرار دارد و از مهمترين مراكز دوران مفرغ در شرق ايران نيز بشمار مي‌رود.

كارشناسان مي‌گويند : اين شهر در ‪ ۳۲۰۰قبل از ميلاد بنا و پس از ‪۹۰۰ سال بصورت ناگهاني از بين رفته است.

در واقع براساس آثار موجود و مكشوفه باستاني ، سرزمين سيستان و بخصوص شهر سوخته از گذشته‌هاي دور داراي تمدن فرهنگي بسيار شكوفا بوده‌است.

سيستان و به خصوص شهرسوخته از لحاظ موقعيت خاص اقليمي ، سياسي ، و فرهنگي مركز ارتباطات تمدن‌هاي بزرگ ماوراء النهرين ، بين النهرين و هند و چين به شمار مي‌رفته است.

اندك شهرهاي باستاني شامل شوش ، تپه مليان در ايران و موهنجارو در پاكستان تنها از لحاظ قدمت با شهر شهرسوخته زابل برابري دارند.

شهرسوخته زابل از پنج بخش شامل ، گورستان ، منطقه مسكوني ، بناهاي يادماني ، صنعتي و بخش مركزي تشكيل شده است.

شهر سوخته و تمدن هوشمند و خلاق آن با بيش از پنج هزار سال قدمت به عنوان بزرگترين استقرار شهرنشيني درنيمه شرقي فلات ايران نمونه‌اي منحصر به فرد و حكايت گر واقعي علم ، صنعت و فرهنگ گذشته‌هاي دور سيستان مي باشد.

پس از انقلاب بود كه كاوش‌هاي جدي اين محوطه بي‌نظير توسط هيات ايراني به سرپرستي دكتر "سيدمنصور سيد سجادي " آغاز شد تا اسرار پنهان شده در ريگ‌هاي دشت سيستان به جهانيان معرفي شود.

شهرسوخته تاكنون با فعاليت باستان شناسان و محققان با انجام ‪ ۹فصل كاوش به جهانيان معرفي شده است.

البته كارشناسان معتقدند كه تاكنون با انجام اين ‪ ۹فصل تنها چهار درصد از شهر سوخته مورد حفاري و تحقيق قرار گرفته است.

آثار بدست آمده از فصول مختلف كاوش در شهر سوخته وجود علوم و صنايع مختلف را در اين مكان براي مردم دنيا به اثبات رسانده است.

علم رياضيات با كشف خط كشي از چوب آبنوس با دقت نيم ميليمتر ، صنعت جواهرسازي ، هوش بالا با كشف انواع بازي‌هاي فكري ، پزشكي با انجام نخستين عمل جراحي مغز و سزارين ، دامداري و نيز وجود نخستين انيميشن جهان نمونه‌اي از افتخارات ساكنان سرزمين سيستان و بخصوص شهر سوخته در پنج هزار سال قبل مي‌باشد.

خودكفا بودن اقتصاد در شهر سوخته يكي از نكات مهم است كه كمتر مي‌توان در محوطه‌هايي با قدمت مشابه جستجو كرد.

شواهد مكتوب نشان مي‌دهد كه پيش از آغاز كاوش‌هاي شهر سوخته بسياري از باستان شناسان بر اين باور بودند كه مراكز فرهنگي وتمدني در ميان رودان و جنوب غربي ايران واقع شده است.

در واقع دوره‌هاي دوم و سوم كه مربوط به اواسط دوران مفرغ هستند دوره هاي شكوفايي شهر سوخته بشمار مي‌روند.

وجود اشيا و سنگ‌هايي كه مواد اوليه آن متعلق به منطقه شهر سوخته نيست نشان مي‌دهد كه شهر سوخته در دوره زندگي فعال خود با تعدادي از شهرها و مراكز باستاني همزمان روابط اقتصادي محكمي داشته است.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهرسوخته زابل در مورد آخرين يافته‌هاي كاوش در اين شهرباستاني به خبرنگارايرنا گفت : تحقيقات بر روي آثار مكشوفه از مناطق مسكوني و گورستان شهر سوخته نشان مي‌دهد مردم اين شهر در چهار دوره استقراري بين سال‌هاي ‪ ۱۸۰۰تا ‪ ۳۲۰۰قبل ازميلاد سكونت داشته اند.

دكتر "سيدمنصورسيد سجادي " يكي از دلايل نامگذاري شهرسوخته به اين نام را سوختن شهر طي دو مرحله در ‪ ۲۷۰۰و ‪ ۲۴۰۰قبل ازميلاد ذكر كرد.

وي ادامه داد : تا پيش از آغاز كاوش در شهرسوخته ، بسياري از باستان شناسان و محققان بر اين باور بودند كه مراكز فرهنگي و تمدني تنها در ميان رودان ، بين النهرين و جنوب غربي ايران قرار دارند.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهرسوخته زابل افزود : عمده فعاليت باستان شناسان و محققان در فصل نهم ، كاوش در گورستان ، بناهاي يادماني و منطقه مسكوني متمركز بوده است.

سجادي بابيان اينكه كاوش كامل در شهر سوخته چهار نسل بطول مي‌انجامد، گفت : باستان شناسان در طول فصول كاوش تاكنون تنها توانسته‌اند درصد كمي از اين شهر باستاني را مورد كاوش و تحقيق قرار دهند.

وي افزود : براي انجام هر فصل كاوش در شهر سوخته حداقل دو سال مطالعه نياز است.

وي حضور ‪ ۱۶نفر فارغ التحصيل بومي دانشگاه زابل و زاهدان همراه باستان شناسان براي انجام كاوش را يكي از موارد مهم در اين فصل كاوش ذكر كرد و گفت : نيروهاي بومي اين استان از استعداد خوبي برخوردار هستند.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهر سوخته زابل همچنين حضور متخصصاني از كشورهاي خارجي براي انجام كاوش و تحقيق بر آثار كشف شده را بسيار مهم دانست و افزود : هيچ زمان يك تيم به تنهايي نمي‌تواند به نتايج درست و اهداف كلي برسد.

سجادي ادامه داد : هر ساله در فصول كاوش در شهر سوخته از محققاني در رشته‌هاي گياه باستان شناسي ، زمين شناسي ، انسان شناسي ، جغرافياي طبيعي و پزشكي كمك گرفته مي‌شود.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهر سوخته در عين حال اين محوطه و بويژه گورستان آن را به دليل وجود اشيا و ابزار مختلف بسيار غني تر از ديگر محوطه‌هاي باستاني توصيف كرد.

سجادي اظهارداشت:در گورستان شهرسوخته انواع مختلف گياهان، مواد غذايي سفال ، ابزار بازي ،انواع پارچه رنگي و وسايل آرايشي كشف شده كه اين خصوصيات شهرسوخته را نسبت به ديگر محوطه‌هاي باستاني متمايز مي‌كند.

وي خاطرنشان كرد:با تحقيقات برروي پارچه‌هاي رنگي كشف شده درشهرسوخته به اين نتيجه رسيديم كه بزرگترين مجموعه پارچه و مواد اورگانيكي دنيا در اين شهر وجود دارد.

او پارچه‌هاي كشف شده درشهرسوخته زابل را بيش از ‪ ۱۲نوع عنوان كرد و گفت : تحقيقات بيشتر برروي اين پارچه‌ها همچنان ادامه خواهد داشت.

وي شهر سوخته را ازلحاظ تقسيم بندي در بين ديگر محوطه‌هاي باستاني دنيا بي نظير دانست و افزود : تقسيم بندي محلات مختلف شامل منطقه سكونت ، بناهاي يادماني و محل كارگاهاي صنعتي مساله‌اي است كه درهيچ شهر باستاني وجود ندارد.

وي ادامه داد : تحقيقات نشان مي‌دهد كه نزديك به ‪ ۴۰هزار قبر با بيش از چهار ميليارد ماده فرهنگي درگورستان ‪ ۲۵هكتاري اين شهر وجود داشته باشد.

او گفت : دو نمونه ازگورهاي كشف شده درگورستان شهرسوخته‌سردابه‌اي و بقيه ساده بوده است.

وي اضافه كرد : تاكنون ‪ ۹نمونه گور و نحوه تدفين مردگان در شهرسوخته زابل كشف شده‌است.

 

سرپرست تيم باستان شناسي شهرسوخته‌گفت: ساكنان شهر سوخته به علت همراه گذاشتن اشيا ، ابزار كار ، موادغذايي وآرايشي در گور مردگانشان به زندگي پس از مرگ اعتقاد داشته اند.

وي كشف مهرهاي استوانه‌اي و مسطح را نشان از بالابودن اقتصاد ساكنان شهر سوخته دانست.

وي گفت : البته بيشتر مهرها درگورهاي زنان شهرسوخته يافت شده است كه نشان مي‌دهد اقتصاد اين شهر درآن زمان در دست اين قشر بوده است.

سجادي ادامه داد : دردنياي باستان ازمهرها به عنوان ابزار كنترل اقتصاد جوامع ياد مي‌شود.

او گفت : دربرخي موارد ، مهرهايي كشف شده است كه سوراخي به اندازه رد شدن يك تارموي انسان از آن وجود دارد.

وي بابيان اينكه تاكنون طي ‪ ۹فصل كاوش كتيبه و ياآرشيو اين شهركشف نشده است ، افزود : درصورت پيدا شدن اين كتيبه مي‌توان اطلاعات دقيقي از اين محوطه منحصر به فرد بدست آورد.

او اضافه كرد : تحقيقات نشان داد كه ساكنان شهرسوخته مي‌خواستند به نوعي پيام شان را به ديگرنقاط دنيا بفرستند.

سرپرست تيم باستان شناسي شهرسوخته همچنين مردم اين شهر را ساكناني صلح دوست نام برد.

وي تصريح كرد: طي فصول كاوش ابزارجنگي كه بتوان ساكنان شهرسوخته را ساكناني جنگجو دانست ، يافت نشده است.

او ادامه داد : درمجموع تاكنون هيچ نمونه آثار خشونت در اين شهرباستاني كشف نشده است.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهرسوخته همچنين گفت : تحقيقات ما نشان مي‌دهد كه شهر سوخته در پنج هزار سال قبل داراي ‪ ۱۲تا ‪ ۱۵هزارجمعيت بوده است.

سجادي اعلام كرد : در فصل نهم كاوش ، غير از حفاري‌هاي مركزي گورستان تعداد شش گمانه ‪ ۱۰۰متري در شهر سوخته حفر و مورد كاوش قرار گرفته است.

وي گفت : امسال دربخش مركزي گورستان ‪ ۱۰۹قبر مورد حفاري قرار گرفت كه در نهايت ‪ ۱۴۲اسكلت پيدا شده است.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهر سوخته تصريح كرد : امسال در فصل نهم كاوش تعداد قبور حفاري شده نسبت به ديگر فصل‌ها بيشتر بود.

سجادي ادامه داد : البته اسكلت‌هاي پيدا شده داخل قبور در فصل نهم اسكلت‌هايي شكسته و پوسيده هستند.

وي در عين حال افزود : براي باستان شناسان پوسيدگي و شكسته بودن اسكلت ها و اشيا نمي‌تواند از لحاظ علمي و فني مانعي براي تحقيق باشد.

وي بااشاره به كشف دو سبد حصيري در گورستان شهر سوخته زابل اظهارداشت :
اين دوسبد نيز در گورستان شهرسوخته در كنار گور دختري جواني كشف شده است.

وي با اشاره به مشخصات ظاهري اين دوسبد گفت : اين سبدها از جنس حصيري با استفاده از ني‌هاي درياچه هامون بافته شده‌اند و به طور كامل سالم هستند.

سرپرست تيم باستان شناسي بين‌المللي شهرسوخته زابل بابيان اينكه اين دو سبد يا زنبيل تنها نمونه‌هاي واقعي در هزاره سوم قبل از ميلاد هستند، تصريح كرد: در داخل اين سبدها توده پارچه‌اي بسيار ظريف سوخته و نيز يك كيسه چرمي پيدا شده است.

سجادي در عين حال دليل سالم ماندن سبدهاي حصيري در گورستان شهرسوخته را خاك مناسب وشرايط آب وهوايي اين محوطه ذكر كرد.

سجادي ادامه داد : تاكنون كتب متعددي به زبان‌هاي روسي ، فارسي ، انگليسي ، آلماني و فرانسوي از يافته‌ها و خصوصيات منحصر به فرد شهر سوخته چاپ و منتشر شده است.

شهر سوخته از لحاظ تحقيقات انسان شناسي نيز براي كارشناسان و محققان آزمايشگاهي منحصر به فرد به شمار مي‌رود.

سرپرست تيم انسان شناسي بين‌المللي شهر سوخته زابل دراين‌باره به خبرگزاري جمهوري اسلامي گفت : اين محوطه تاريخي بهترين سايت باستان شناسي دنيا براي انجام تحقيقات بر روي منابع انساني است.

دكتر " فرزاد فروزانفر " افزود: در گورستان شهر سوخته انواع اسكلت ها از يك تا ‪ ۱۰۰درصد پوسيدگي ياقت شده است.

وي ادامه داد : به دليل وجود خاك مناسب ، اسكلت‌هاي سالم متعددي نيز در گورستان شهر سوخته پيدا شده است.

وي بابيان اينكه تاكنون درفصول مختلف كاوش بيش از ‪ ۵۰۰اسكلت انسان در سنين و اندازه‌هاي مختلف از گورستان بيرون كشيده شده است ، افزود :
تحقيقات كارشناسان نشان داد ، وجود بيماري ستون فقرات و چسبندگي مهره ها بيماري مشتركي بين زنان و مردان اين شهر پنج هزارساله بوده است.

سرپرست تيم انسان شناسي بين‌المللي شهر سوخته بلند قديمي‌ترين اسكلت يافت شده از گورستان شهر سوخته را متعلق به مردي با قد يك متر و ‪ ۹۰سانتي متر ذكر كرد.

فروزانفر در عين حال موقعيت شهر سوخته وبخصوص گورستان را از لحاظ جنس خاك بي‌نظير دانست.

پژوهشكده بين‌المللي شهر سوخته يكي از مراكز تحقيقي محسوب مي‌شود كه بخش‌هاي مختلف تحقيقاتي در آن انجام مي‌گيرد.

استاد دانشگاه "رن " فرانسه كه بمنظور تحقيق بر روي سنگ‌هاي لاجورد و قيمتي شهر سوخته به اين پايگاه آمده بود به خبرنگارايرنا گفت: شهر سوخته زابل محوطه‌اي فوق‌العاده است.

پروفسور "ميشل كازاناوا"(‪ (michel cazanavaاظهارداشت :سايت شهرسوخته به علت وسعت زياد از منظر گاه نگاري كه مي‌توان تمام لايه‌ها را بررسي كرد بسيار جالب است.

وي ادامه داد : شهرسوخته زابل تمدني كهن دارد و البته شهريت اوليه اينجا بوده است.

اين محقق فرانسوي دارا بودن تمدن اوليه و انجام مطالعات بر روي آن را يكي از شاخص‌هاي مهم شهر سوخته ذكر كرد و گفت : بسياري از مسايل شهرنشيني دنياي باستان را مي‌توان از اين محوطه باستاني پيدا كنيم.

كازاناوا بيان كرد: ساكنان شهرسوخته در پنج هزارسال قبل كارهاي مهم دستي انجام مي‌دادند.

وي كار بر روي ابزارسنگي و بخصوص لاجورد در شهر سوخته را كاري برجسته از سوي ساكنان اين محوطه تاريخي دانست و افزود : ساكنان شهرسوخته سنگ‌هاي تزئيني را به جاهاي ديگر از جمله شوش نيز مي‌فرستادند.

استاد دانشگاه فرانسه درعين حال تبادل اطلاعات و تحقيق بر روي سنگ‌هاي لاجورد را اصلي‌ترين برنامه خود در مدت حضور درشهر سوخته ذكر كرد.

ايجاد كارگاه دايمي مرمت آثار فرهنگي يكي از آخرين اقداماتي بود كه در پژوهشكده بين‌المللي شهر سوخته ايجادت شده است.

مدير پژوهشكده بين‌المللي شهر سوخته زابل در گفت و گو با خبرگزاري جمهوري اسلامي افزود : كارگاه دايمي مرمت آثارفرهنگي زابل آماده خدمات دهي به تمامي نقاط ايران است.

"عليرضاخسروي " در عين حال فعاليت نخستين كارگاه دائمي مرمت آثار فرهنگي سيستان و بلوچستان در شهر سوخته را گام مهمي در جهت شناسايي هرچه بيشتز قابليت‌هاي سيستان دانست.

وي بابيان اينكه در كارگاه مذكور دانشجويان رشته مرمت دانشگاه زابل با كارشناسان ميراث فرهنگي همكاري دارند ، اظهارداشت : تاكنون ‪ ۲۰نوع اشياي مختلف كشف شده از شهر سوخته نظير سفالينه‌ها و جام پايه داردر اين كارگاه دائمي مرمت شده اند.

مديرپژوهشكده بين‌المللي شهرسوخته گفت : مردم نيز مي‌توانند اشياي قيمتي و تاريخي خود را براي بازسازي در اختيار كارگاه مرمت شهرسوخته قرار دهند.

خسروي درعين حال دستيابي به اطلاعات دقيق از آثار فرهنگي و آشنايي بيشتر مردم با فرهنگ كهن سيستان را از جمله اهداف ايجاد اين كارگاه ذكر كرد.

مدير پژوهشكده بين‌المللي شهر سوخته زابل در عين حال ادامه شناسايي و بررسي تپه‌هاي اقماري شهر سوخته، طبقه بندي سفالينه‌ها و مستندسازي آنها را بخشي از برنامه‌هاي در حال اجرا در شهر سوخته برشمرد.

خسروي گفت : درصدد هستيم تا نقشه‌هاي تمامي تپه‌هاي شهر سوخته را بصورت ديجيتالي در آوريم.

البته نبايد از ميزان سهيم بودن زنان در فعاليت‌هاي مختلف در شهر سوخته غافل بود.

تحقيقات باستان شناسي شهر سوخته نشان داده‌است كه زنان اين شهر باستاني در ‪ ۳۲۰۰قبل از ميلاد همپاي مردان در فعاليت‌هاي اقتصادي و معيشت مشاركت داشته اند.

در شرايط حاضر كه نزديك به دو هزار سال از پايان استقرار انسان در شهر- سوخته زابل گذشته است انواع سفالينه‌ها و ظروف سنگي كه بعضا شكسته هستند را مي‌توان درسطح محوطه وسيع اين شهر پيدا كرد.

اين ظروف و سفالينه‌هاي شكسته به همراه انواع پارچه ، حصير و چوب نشان مي دهد كه اين سرزمين روزگاري يكي از نقاط غني جهان در پنج هزارسال قبل بوده است.

شهرستان ‪ ۴۰۰هزارنفري زابل (سيستان) در ‪ ۲۰۵كيلومتري شمال شرقي زاهدان مركز سيستان و بلوچستان بااستان "نيمروز" افغانستان ‪ ۳۱۴كيلومترمرزمشترك دارد.

نوشته شده توسط  رضا عبادی جامخانه-علی رحمان پرست در ساعت 11:2 | لینک  |  آرشیو نظرات


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
شهر سوخته (Burned City) در ۵۶ کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان و در حاشیه جاده زابل - زاهدان واقع شده است. این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از میلاد در آن سکونت داشته اند. تاریخچه این شهر به چهار قرن قبل از میلاد مسیح باز می گردد.
نمایی از جنوب

فهرست مندرجات

 تاریخچه تحقیقات

کلنل بیت، یکی از ماموران نظامی بریتانیا از نخستین کسانی است که در دوره قاجار و پس از بازدید از سیستان به این محوطه اشاره کرده و نخستین کسی است که در خاطراتش این محوطه را شهر سوخته نامیده و آثار باقیمانده از آتش سوزی را دیده است. پس از او سر اورل اشتین با بازدید از این محوطه در اوایل سده حاضر، اطلاعات مفیدی در خصوص این محوطه بیان کرده است. بعد از او شهر سوخته توسط باستان‌شناسان ایتالیایی به سرپرستی مارتیسو توزی از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ مورد بررسی و کاوش قرار گرفت. این شهر یکی از آثارتاریخی استان سیستان و بلوچستان به شمار می آید.


 جغرافیا و محیط زیست شهر سوخته

بر مبنای یافته‌های باستان شناسان شهر سوخته ۱۵۱ هکتار وسعت دارد و بقایای آن نشان می‌‌دهد که این شهر دارای پنج بخش مسکونی واقع در شمال شرقی شهر سوخته، بخش‌های مرکزی، منطقه صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان است که به صورت تپه‌های متوالی و چسبیده به هم واقع شده اند. هشتاد هکتار شهر سوخته بخش مسکونی بوده است. تحقیقات نشان داده است این محوطه بر خلاف اکنون که محیط زیست کاملاً بیابانی دارد و فقط درختان گز در آنجا دیده می‌‌شود، در پنج هزار سال قبل از میلاد منطقه‌ای سبز و خرم با پوشش گیاهی متنوع و بسیار مطلوب بوده و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار در آنجا فراوان وجود داشته است. در آن دوران نیز این منطقه بسیار گرم بوده، اما آب رودخانه هیرمند و شعباتش به خوبی زمین‌های کشاورزی شهر سوخته را سیراب می‌‌کرده است. دریاچه هامون در ۳۲۰۰ قبل از میلاد دریاچه‌ای بزرگ و پرآب بوده و رودها و شاخه‌های قوی از آن منشعب می‌‌شده و در اطراف آن نیزارهای وسیعی وجود داشته است. در بررسی‌های منطقه‌ای در اطراف شهر سوخته بستر رودخانه‌های مختلف و آبراه‌هایی پیدا شده که به مزارع کشاورزی شهر سوخته آب می‌‌رسانده اند. در اولین فصل کاوش در شهر سوخته کوچه‌ها و خانه‌های منظم، لوله کشی آب و فاضلاب با لوله‌های سفالی پیدا شد که نشان دهنده وجود برنامه ریزی شهری در این شهر است.


 منطقه گورستان

از سال1376 تا 1383 تعداد 14 گمانه به مساحت تقريبی 2300 متر مربع در گورستان شهر ،حفار ی شده و در نتيجه 310 گور كشف شده است. طی كاوش های بعمل آمده توسط باستان شناسان ،برخی از مردم شهر سوخته را با لباس و پارچه كفنی دفن می كرده اند.در تعدادی از قبرها، آثار پارچه در روی بدن اجساد مردگان ديده می شود. پارچه ها به سه شكل مختلف در قبرها ديده می شود.

  • به صورت كفن ،كه مرده ها را در آن می پيچيده اند.
  • به شكل لباس زير انداز و رو انداز .
  • كف قبر فرش شده و مرده را با لباس در آن می گذاشتند.

اشياء سفالی اصلي ترين موادی هستند كه تقريبا در همه قبرها وجود دارند در كنار اين دسته از اشياء ،هدايای ديگری ساخته شده از سنگ،چوب، پارچه در قبور ديده می شود.


 صنعت و مشاغل در شهر سوخته

شهر سوخته مرکز بسیاری از فعالیت‌های صنعتی و هنری بوده، در فصل ششم کاوش در شهر سوخته نمونه‌های جالب و بدیعی از زیورآلات به دست آمد. در جریان حفاری‌های فصلهای گذشته در شهر سوخته مشخص شد که با توجه به صنعتی بودن شهر سوخته و وجود کارگاه‌های صنعتی ساخت سفال و جواهرات در این منطقه، ساکنان شهر سوخته از درختان موجود در طبیعت محوطه برای سوخت استفاده می‌‌کرده اند. شهر سوخته مرکز بسیاری از فعالیت‌های صنعتی و هنری بوده، در فصل ششم کاوش در شهر سوخته نمونه‌های جالب و بدیعی از زیورآلات به دست آمد.

باستان شناسان با یافتن مهره‌ها و گردنبندهایی از لاجورد و طلا در یک گور در باره روشهای ساخت ورقه‌ها و مفتول‌های طلایی به تحقیق پرداختند و دریافتند صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسیار ابتدایی ابتدا صفحه‌های طلایی بسیاز نازک به قطر کمتر از یک میلیمتر تهیه کرده و بعد آنها را به شکل لوله‌های استوانه‌ای درمی آوردند و پس از اتصال دو سوی ورقه‌ها به یکدیگر مهره‌های سنگ لاجورد را در میان آن قرار می‌‌دادند. در شهرسوخته انواع سفالینه‌ها و ظروف سنگی، معرق کاری، انواع پارچه و حصیر یافت شده که معرف وجود چندین نوع صنعت، به ویژه صنعت پیشرفته پارچه بافی در آنجاست. تاکنون ۱۲ نوع بافت پارچه یکرنگ و چند رنگ و قلاب ماهیگیری در شهر سوخته به دست آمده و مشخص شده مردم این شهر با استفاده از نیزارهای باتلاق‌های اطراف هامون سبد و حصیر می‌‌بافتند و از این نی‌ها برای درست کردن سقف هم استفاده می‌‌کردند. صید ماهی و بافت تورهای ماهیگیری نیز از دیگر مشاغل مردمان شهر سوخته بوده است. شهر سوخته بدون شك جز شهرهاي بسيار پيشرفته زمان خود بوده است. اين نكته نه تنها در بقاياي آثار معماري و كارهاي ظريف دستي وصنعتي ديده مي شود بلكه در سازمان دهي اجتماعي شهر نيز ديده مي شود. شهر سوخته دارای تشكيلات منظم و مرتبی بوده است.آثار باقی مانده نشان دهنده اين امر است كه در اين شهر طی هزاره سوم پيش از ميلاد، دارای يك نظام مرتب و منظم آبرسانی،تخليه فاضلاب ودانش پزشكی بوده تا آن حد كه پزشكان اين شهر نه تنها از علومی چون شكسته بندی آگاه بوده اند ،بلكه می توانسته اند به اجرای اعمال شگفت انگيز جراحی مغز دست بزنند. از سوي ديگر پيدا شدن تنها لوح نوشته دوران آغاز ايلامی اين شهر،همراه با آثار مهرها ، نشان از ارتباطات تجاری و كنترل اقتصادی منطقه از سوی اين جامعه دارد .

نمایی از آهنگری

در يك تقسيم بندی كلی ، اشياء پيدا شده را می توان به گروهای زير تقسيم كرد.

  • اشياء زينتی
  • اشياء آيينی
  • اشياء مربوط به مشاغل
  • اشياء مورد استفاده در زندگانی روزمره
  • مواد غذايی


 منابع


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

 

روش نگارش و تنظيم طرح درس روزانه

طرح درس روزانه شامل پيش بيني مجموعه فعاليت هايي است که معلم از پيش براي رسيدن به يک يا چند هدف آموزشي در يک جلسه تدريس، تدارک مي بيند. طرح درس جلسات آموزشي سبب مي شود که معلم فعاليت هاي آموزشي را به ترتيب و يکي بعد از ديگري در مراحل و زمانهاي مشخص و به شيوه اي منطقي اجرا کند و نتايج حاصل از آن را براي تدريس در مراحل بعدي آموزش، مورد استفاده قرار دهد. در واقع طراحي هر جلسه آموزشي، سازماندهي و ارزيابي دائمي جريان فعاليت هاي ياددهي - يادگيري را سبب مي شود.

 

در طول برنامه هاي آموزشي، گاهي، وقت و تلاش زيادي به دليل تکراري بودن مطالب و فعاليتها به هدر مي رود و يا حذف عمومي يا غيرعمدي بعضي مطالب ضروري به دليل کمبود وقت و يا فعاليت هاي بيهوده، به جريان آموزش آسيب مي رساند. مهمترين کارکرد طراحي آموزشي آن است که از تکرار مطالب بيهوده و حذف موارد ضروري جلوگيري مي کند.

 

طرح درس جزئيات لازم براي آموزش يک يا چند درس در مورد يک موضوع را تعيين مي کند. درسها ممکن است کوتاه و سي دقيقه اي باشند و چند ساعت به طول بينجامد. محتوا، سن، بلوغ ذهني و فعاليت هايي که دانش آموزان بايد انجام دهند. از عواملي هستند که مدت زمان تدريس را مشخص مي سازند البته بدون نوشتن و تدوين برنامه و طرح درس هم مي توان کلاس درس اداره کرد؛ اما اگر معلم مي خواهد از کارآيي مؤثر در فرآيند تدريس برخوردار باشد. بايد طرح درس خود را دقيقاً تنظيم نمايد. در تنظيم طرح درس، اهداف رفتاري، انتخاب محتوا و فعاليت هاي آموزشي بايد در هسته مرکزي آن قرار گيرند. از فوايد توجه به سازه هاي فوق در فرآيند طراحي، موارد زير را مي توان نام برد:

1. به معلمان در فرآيند تدريس کمک مي کند.

2. براي انتخاب مواد آموزشي، بسيار مفيد مي باشد.

3. در تعيين تکاليف درسي تک تک دانش آموزان مؤثر است.

4. براي انتخاب و ساختن سؤالهاي ارزشيابي، ارزشمند هستند.

5. در خلاصه کردن و اعلام نتايج ارزشيابي به معلم کمک مي کند.

6. در "خود ارزيابي" دانش آموزان عامل بسيار مفيدي است.

7. دانش آموزان را به ياد گيرندگاني خودکفا تبديل مي کند.

 

علاوه بر موارد فوق، دلايل مختلفي براي اثبات لزوم تهيه طرح درس وجود دارد. يک طرح درس خوب نوشته شده معلم را قادر مي سازد که در طول دوره ي آموزشي خود به دقت در مورد همه چيز فکر کند. در تنظيم و انتخاب منابع مورد نياز کمک بزرگي محسوب مي شود و مي تواند معلم را در زمينه هاي زير ياري دهد:

1.انگيزه هاي لازم را ايجاد کند.

2. بر قسمتهاي مختلف درس از جمله تجارب يادگيري دانش آموزان به نحو مطلوب تأکيد کند.

3. اطمينان دهد که کليه اطلاعات مورد نياز دانش آموزان در درس گنجانده شده است.

4. امکان استفاده از وسايل آموزشي را فراهم مي سازد.

5. طرح سؤالهاي مناسب را پيش بيني مي کند.

6. تدريس معلم براساس برنامه اي منظم و از پيش تعيين شده انجام مي شود.

 

معلمان کارآمد معمولاً تلاش مي کنند طرح درس، دقيق با جزئيات کامل بنويسند و براساس آن فعاليت هاي آموزشي را دنبال مي کنند. البته گاهي مي توان از طرح درسهايي که معلمان با تجربه نوشته اند استفاده کرد؛ اما بهتر است معلمان طرح درسهاي مورد نظر را خود شخصاً تنظيم نمايند و در طول دوره هاي آموزشي همواره به اصلاح و تکميل آن بپردازند. طرح درس به دليل اين که مراحل تدريس را مشخص مي کند، راهنماي معلم در فرآيند تدريس است. يک طرح درس شامل فهرستي است که در هر ستون آن يکي از مراحل تدريس به شرح زير نوشته مي شود:

1. هريک از واحدها و يا درسها و زماني که بايد صرف آن شود.

2. فعاليت هايي که دانش آموزان بايد در آن درس يا واحد يادگيري انجام دهند.

3. مطالبي که بايد به وسيله ي معلم به دانش آموزان ارائه شود.

4. نکات کليدي موجود در محتواي کتاب درسي يا ساير منابع مورد استفاده ي دانش آموزان مشخص مي شود.

5. وسايل يا فعاليت هاي آموزشي مانند فيلمها، بازديدهاي علمي ... و همچنين فعاليت هاي مربوط به ارزشيابي دانش آموزان را مشخص مي کند.

 

 

مراحل نگارش و تنظيم طرح درس روزانه

رعايت مراحل و نکات زير براي تدوين يک طرح درس خوب لازم و ضروري است:

1- موضوع يا عنوان درس

عنوان درس بايد به طور دقيق نوشته شود؛ مثلاً اگر عنوان درس را «دماسنج» بگذاريم، عنوان گويايي نيست، بلکه بهتر است بنويسيم: «چگونه مي توان از دماسنج استفاده کرد» يا «طريقه ي استفاده از دماسنجها». معلم هر اندازه به تجزيه و تحليل موضوعات مسلط باشد بهتر مي تواند براي آن، عنوان مناسب انتخاب کند.

 

2- تعيين و نگارش عناوين فرعي يا رئوس مطالب

پس از تعيين و نوشتن موضوع درس، طراح بايد عناوين فرعي موضوع درس را مشخص سازد، ترتيب و توالي مناسب عناوين فرعي همواره بايد مورد توجه قرار گيرد. عناوين فرعي، بهترين راهنماي نگارش هدفهاي جزئي است؛ زيرا براساس هر عنوان فرعي مي توان يک هدف جزئي نوشت.

 

3- نوشتن هدف کلي درس

نوشتن هدف کلي يک جلسه تدريس، همانند هدف کلي يک دوره ي آموزشي است؛ اما در قالب يک موضوع محدود، تحقق مجموع هدفهاي کلي جلسات بايد موجب تحقيق اهداف کلي دوره شوند. به عبارت ديگر اهداف کلي هر جلسه ي تدريس، عناصر يا مراحل رسيدن به اهداف کلي دوره را مشخص مي کنند. در نوشتن هدف کلي هر جلسه نيز معمولاً از افعال کلي استفاده مي شود. ذکر شرايط و معيار در اين نوع از اهداف ضرورتي ندارد.

 

4- نگارش و تنظيم هدفهاي جزئي درس

ساده ترين راه نوشتن اهداف جزئي يک درس، اين است که براساس هر موضوع فرعي يک هدف جزئي نوشته شود. ماهيت اهداف جزئي همانند هدف کلي درس است؛ اما در قالب موضوعي ريزتر و محدودتر. به عبارت ديگر، هدفهاي جزئي درس، اهداف زيرمجموعه هدف کلي درس مي باشند. دقت در نوشتن اهداف جزئي و تنظيم درست توالي آن، مي تواند موجب نظم بيشتر فعاليت هاي آموزشي شود و در نهايت، تحقق هدف کلي را تضمين نمايد.

 

5- نگارش و تنظيم هدفهاي رفتاري درس

پس از نوشتن هدفهاي جزئي، طراح بايد هدفهاي جزئي را تبديل به هدفهاي رفتاري نمايد. هدفهاي رفتاري هر جلسه تدريس بايد با توجه به شرايط، ضوابط و امکانات متناسب با سطوح مختلف حيطه هاي يادگيري تنظيم شود. سپس براساس سلسله مراتب از آسان به مشکل و يا به صورت پيش نياز و پس نياز مرتب گردد. در هدفهاي رفتاري: عملکرد (نوع رفتار)، شرايط و معيار دقيقاً بايد مشخص شود.

 

6- تعيين رفتار ورودي دانش آموزان

پس از نوشتن هدفهاي رفتاري درس، رفتار ورودي دانش آموزان يا پيش نيازهاي تحقق هدفهاي رفتاري بايد مشحص شوند. گروهي معتقدند كه ابتدا بايد رفتارهاي ورودي دانش آموزان در بررسي، مشخص و سپس هدفهاي رفتاري نوشته شوند. چنين رويكردي در نظامها يا دوره هايي صادق است كه محتوا و كتاب مشخصي ارائه نشده باشد و معلم كاملاً در انتخاب و سازماندهي مطالب درسي آزاد باشد. در نظام آموزشي ايران به دليل متمرکز بودن، اجراي چنين پيشنهادي تقريباً غيرممکن است.

 

7- ارزشيابي تشخيصي

اغلب سؤال مي شود که معلمان چگونه مي توانند اطلاعات پيش نياز يا رفتار ورودي دانش آموزان را تشخيص دهند؟ اين امر توسط ارزشيابي تشخيصي ممکن مي باشد.

 

معلم بر اساس تخصص و مهارتي که دارد بايد ابتدا رفتار ورودي را پيش بيني کند و سپس براساس دانش پيش نياز درس مورد تدريس، سؤالهايي طرح نمايد. سؤالهاي طرح شده بايد در ستون ارزشيابي طرح درس نوشته شود. اين سؤالها قبل از تدريس بايد از دانش آموزان پرسيده شوند، تا وجود يا عدم وجود پيش نياز مشخص شود. در صورت عدم تسلط دانش آموزان بر پيش نياز درس مورد تدريس، مخصوصاً زماني که موضوع درس با موضوعات قبلي و بعدي ارتباط تسلسلي داشته باشد، حتماً بايد رفتار ورودي ترميم گردد.

 

طراحي فعاليت هاي آموزشي 

 

8- نگارش مراحل اجراي تدريس

در آموزشهاي مستقيم تنظيم نحوه ي ارائه محتوا به ترتيب اهميت به چند مرحله به شرح زير تقسيم مي شود:

 

الف- مرحله ي آمادگي

مرحله ي آمادگي خود، شامل قسمتهاي زير مي باشد:

 

-آمادگي معلم

بديهي است براي انجام هر کاري بايد آمادگي داشت. موضوع تدريس نيز نمي تواند از اين قاعده مستثني باشد. معلم بايد پيش بيني کند که در کلاس درس چه فعاليتي را مي خواهد انجام دهد و چگونه مي خواهد کلاس را شروع کند؟ چگونه مي خواهد در کلاس درس انگيزه ايجاد کند و اين انگيزه را تا پايان کلاس استمرار بخشد و سرانجام چگونه مي خواهد کلاس را به پايان برساند؟

 

-آمادگي دانش آموزان

اگر دانش آموزي به درس معلم توجه نکند و در اجراي فعاليت هاي آموزشي با او همکاري ننمايد، عمل تدريس به مفهوم واقعي آن، صورت نخواهد گرفت. توجه دانش آموزان و همکاري آنها مستلزم آماده شدن براي فعاليت است. تجربه نشان داده است که در آغاز ورود به کلاس، اغلب دانش آموزان هنوز متوجه مسائلي هستند که قبل از آمدن به کلاس افکار آنها را به خود مشغول داشته است. در شروع کلاس، معلم موظّف است توجه و افکار دانش آموزان را به طور جدي متوجه کلاس و فعاليت هاي مورد نظر نمايد. معلمان با تجربه در اين مرحله از روشهاي مختلفي استفاده مي کنند.

 

علاوه بر موارد ذکر شده، معلم بايد قبل از ورود دانش آموزان به کلاس درس مجموعه وسايل آموزشي مورد نياز را در کلاس آماده نمايد. چنانچه در کاربرد بعضي از وسايل مهارت چنداني نداشته باشد، بايد قبل از رفتن به کلاس و به کارگيري وسايل در حضور دانش آموزان، تمرين لازم را انجام دهد تا مهارت مورد نظر را کسب نمايد. معلم نه تنها بايد وسايلي را که خود براي تدريس لازم دارد آماده کند، بلکه بايد وسايلي را که دانش آموزان براي کسب تجارب و انجام دادن تمرين بدان نيازمندند، نيز تهيه کرده، در اختيار آنان قرار دهد.

 

ب- مرحله معرفي و بيان هدفهاي صريح آموزشي

معلم پس از جلب توجه دانش آموزان، بايد موضوع درس و اهداف آنها را به دانش آموزان معرفي کند. معرفي درس و اهداف آن بايد به گونه اي صورت گيرد که متناسب با ساختار شناختي دانش آموزان باشد.

 

معرفي درس و هدفهاي رفتاري آن، دانش آموزان را براي آشنايي با تجارب يادگيري و سعي در دستيابي به آنها آماده مي سازد. معلم بايد انتظارات خود را از دانش آموزان، بسيار ساده، روشن و مشخص بيان کند. زمان اختصاص داده شده براي معرفي درس نبايد بيش از 3 تا 5 دقيقه وقت کلاس را بگيرد.

 

ج- مرحله ي ارائه درس

در مرحله ي ارائه درس، محتواي مورد آموزش بايد دقيقاً مشخص شود. از روشهايي چون سخنراني، بحث گروهي، نمايش تصاوير، پرسش و پاسخ و ... به عنوان روشهايي که براي آموزش هر قسمت لازم است، استفاده شود. معلم بايد اطمينان حاصل کند که بخشهاي مختلف محتوا با يک روال منطقي ارائه خواهد شد و هيچ نکته نامفهومي در ميان مطالب ارائه شده وجود نخواهد داشت. زمان لازم براي هر قسمت به طور دقيق مشخص شود. ارائه محتوا در حقيقت قسمت اصلي کار تدريس و شامل دو عامل جدا ناشدني است:

1- سازماندهي کليه محتواي درس و توالي آنها بايد رعايت شود.

2- روش آموزش قسمتهاي مختلف مشخص شود.

به طور مثال معلم بايد حداقل نکات زير را پيش بيني کند:

الف) سؤالهايي که بايد پرسيده شوند.

ب) در هنگام بحث دلايل لازم پيش بيني شود.

ج) در حدود 5 تا 10 دقيق فيلم نشان داده شود.

د) پس از نمايش فيلم، موضوع مورد بحث قرار گيرد.

 

معلم بايد پيش بيني کند که منظور از سؤال چيست؟ آيا فقط براي جلب توجه دانش آموزان است و نيازي به پاسخ ندارد؟ پاسخ دادن به سؤالها بر عهده ي چه کسي است؟ معلم يا دانش آموزان؟ آيا سؤال بر روي نکات اصلي درس تأکيد دارد؟ آيا سؤال ايجاد انگيزه مي کند؟ آيا سؤالها سبب مؤثر شدن تدريس و جلب توجه دانش آموزان خواهد شد؟ آيا سؤال به سنجش درک و فهم دانش آموزان کمک مي کند؟ آيا سؤال، توجه دانش آموزان را به مفاهيم، اصول خاص و مورد نظر جلب مي نمايد؟

 

سؤالها بايد زمينه ي بحث و گفتگو را در کلاس درس فراهم سازند و بين معلم و دانش آموزان ارتباط برقرار کنند. به بيان ديگر، سؤال بايد سبب شناخت بهتر و ايجاد قدرت تجزيه و تحليل، ترکيب، ارزيابي، نتيجه گيري و تعميم در دانش آموزان شود. مقدمه در ارائه محتوا بسيار مهم است. يک مقدمه خوب مي تواند توجه دانش آموزان را جلب کند و علاقه ي آنها را به ادامه درس برانگيزد. مقدمه خوب شامل مطالب زير است:

1- درس در چه موردي صحبت مي کند؟

2- کجا و در چه زماني دانش آموزان مي توانند از آنچه در اين درس مي آموزند، استفاده کنند؟

3- چگونه بايد مطالعه کنند و مفاهيم را بياموزند؟

4- بازنگري مختصري از آنچه در درسهاي قبلي مرتبط با موضوع آموخته اند.

تکرار مطالب پيش نياز معمولاً براي مؤثر کردن تدريس لازم است؛ اما لازم نيست هميشه از يک روش براي يادآوري رفتار ورودي استفاده کنيم. معلم بايد روي نکات کليدي رفتار ورودي تأکيد کند تا درس جديد راحت تر و قابل فهم تر شود. اين تکرار نبايد طولاني باشد.

 

د- مرحله ي خلاصه کردن و نتيجه گيري

براي تثبيت مطالب ارائه شده در ذهن دانش آموزان، لازم است درس ارائه شده به طور خلاصه جمع بندي و نتيجه گيري شود. تلخيص و جمع بندي، مفاهيم از دست داده شده در طول آموزش را براي دانش آموزان روشن مي کند بهتر است تلخيص و نتيجه گيري توسط خود دانش آموزان انجام شود و معلم اظهار نظر نهايي را ارائه نمايد.

 

ه- مرحله ي ارزشيابي

بعد از ارائه محتوا و جمع بندي و نتيجه گيري، لازم است معلم از چگونگي تحقق اهداف، آگاه شود. اگرچه اين عمل ممکن است در طول فعاليت هاي آموزشي به طور ضمني انجام شود؛ اما ضرورت دارد معلم پس از پايان ارائه محتوا، با مقايسه سطح مهارتي که انتظار دارد دانش آموزان به آن برسند و آنچه دانش آموزان عملاً به آن رسيده اند، ميزان يادگيري دانش آموزان و مؤثر بودن روش تدريس خود را ارزشيابي کند.

 

زمان ارزشيابي، بستگي به مدت زمان تدريس دارد؛ اما اين مرحله نبايد زياد وقت کلاس را بگيرد. به طور متعادل مي توان ده دقيقه براي اين کار در نظر گرفت. سؤالهاي مرحله ي ارزشيابي بايد بر اساس هدفهاي رفتاري درس طرح شوند.

 

و- مرحله ي تعيين فعاليت هاي تکميلي

معلم مي تواند براي تقويت مطالب آموخته شده در کلاس و ارتباط آن با زندگي واقعي دانش آموزان فعاليت هايي را در خارج از کلاس پيش بيني کند. اين تکاليف، بخشي از مطالعات مربوط به درس محسوب مي شوند. معلم بايد اين نوع فعاليتها را دقيقاًً پيش بيني کند و در اختيار دانش آموزان قرار دهد. معرفي منابع مطالعه يا فعاليت مانند: کتاب، مقالات جديد، فيلم و ... به دانش آموزان علاقمند فرصت مي دهد تا اطلاعات خود را با مطالعه و استفاده از اين امکانات افزايش دهند.

 

اگر معلم انتظار داشته باشد که وظايف و فعاليت هاي تکميلي خارج از کلاس، طبق اصول و قواعد خاصي انجام شود، بايد اصولي را که در ذهن دارد به طور واضح و دقيق به دانش آموزان اعلام کند. اگر اين اصول، به صورت شفاهي از طرف معلم اعلام شود، ممکن است دانش آموزان  به آن توجه نکنند. بنابراين بهتر است اصول و معيارها به تفصيل به صورت کتبي و در صورت امکان همراه با مثال در اختيار دانش آموزان قرار داده شود. چنين کارکردي در وقت کلاس صرفه جويي کرده و به دانش آموزاني که غيبت دارند و يا در فاصله ي اعلام فعاليت هاي تکميلي تا زمان انجام آن بعضي از اصول را فراموش مي کنند، کمک مي کند.

 

در اکثر مواقع، معلم تکاليف خواندني، يا انجام فعاليت در خانه را زماني ارائه مي دهد که زنگ خورده است و دانش آموزان با عجله، مشغول ترک کلاس هستند. اگر دادن تکاليف در روند يادگيري دانش آموزان اهميت دارد، بايد بيش از اين به آن توجه شود، يکي از بهترين شيوه هاي تعيين فعاليت هاي تکميلي (تکاليف خارج از کلاس) به دانش آموزان ارائه راهنماي از قبل تنظيم شده است. اينکه راهنماي تعيين تکاليف به چه صورتي نوشته شود و چه امکاناتي در خارج از کلاس درس فراهم گردد، به موقعيت آموزشي و نوع درس بستگي دارد. در زير يک نمونه از راهنماي فعاليت هاي تکميلي دانش آموزان  آورده شده است:

- مقدمه

- اهميت موضوع

- تکاليف و تاريخ ارائه آنها

- مطالعات و مطالبي که بايد خوانده شوند.

- مسائلي که بايد حل شوند.

- گزارشهايي که بايد نوشته شوند.

- آزمايشهايي که بايد انجام شوند.

- سؤالهايي که دانش آموزان بايد با مطالعه ي شخصي به آنها پاسخ گويند.

 

 

منابع - اطلاعات کامل در مورد منابع

يکي از انواع تکاليفي که بسيار مفيد و ارزشمند است، کاربرد فعاليت هاي آموزشي در خارج از کلاس درس مي باشد. کاربرد مفاهيم آموخته شده زماني امکان پذير است که مطالب آموخته شده به طور ذهني و عملي در کلاس تمرين شود. اگر دانش آموزي مطالب عرضه شده در کلاس درس را بفهمد و آن را به طور ذهني تحليل کند و در موقعيت شبيه سازي شده به کار گيرد، مي توان انتظار داشت که بتواند آن را در خارج از کلاس و در موقعيت حقيقي نيز به کار گيرد. کاربرد مفاهيم، سبب مي شود که دانش آموزان بتوانند از مفاهيم آموخته شده در فرآيند استفاده کنند.

منبع : سایت شبکه آموزش سیما


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

چگونه طرح درس بنویسیم؟

 

   طرح درس روزانه پیش بینی مجموعه فعالیتهای است كه معلم برای تدریس در یک جلسه درس تدارك می بیند. در طرح درس فعالیتهای ضروری و مهم آموزشی به ترتیب ودر زمانهای مشخص تنظیم می شود و به كیفیت آموزش كمك خواهد كرد. تدوین طرح درس برای معلمان تازه كار و دانشجویان تا حدودی وقت گیر و مشكل است و به تدریج وپس  از كسب تجربه تهیه آن آسان تر خواهد بود.

اجزای طرح درس

رعایت نكات زیر برای تدوین طرح درس روزانه ضروری است:

مشخصات عمومی

1-هدف كلی درس

2-هدفهای رفتاری

3-الگوی تدریس

4-پیش بینی رفتار ورودی

5-وسایل مورد نیاز

6-مراحل تدریس ( فعالیتهای مقدماتی، ارزشیابی تشخیصی ، آماده سازی و ایجاد انگیزه ، نحوه ی ارائه درس ، جمع بندی)

7-فعالیتهای تكمیلی ( ارزشیابی پایانی ، تكلیف )

8-خود ارزیابی

مشخصات عمومی

قسمت اول هر طرح درس شامل قسمت های زیر است:

نام درس                موضوع درس              پایه تحصیلی                     نام مدرسه

نام معلم                 مدت جلسه              تعداد شاگردان                 تاریخ

 

1-هدف كلی

آن دسته از اهداف آموزشی كه به صورت عبارتهای كلی بیان می شوند  هدفهای كلی آموزشی گفته می شود هدفهای كلی تغییر مطلوبی را كه باید در رفتار شاگردان ایجاد شودمشخص نمی كنند  هدفهای كلی مبهم اند و به آسانی قابل وصول نیستند   معمولا هدف كلی در یك جمله و به صورت كلی بیان می شود و تقریبا مشابهت زیادی با عنوان درس دارد. مثال:

دانش آموزان با مفهوم مقاومت و كاربرد آن آشنا شوند0

2-هدفهای جزئی

هدفهای جزئی یا مرحله ای از هدفهای كلی محدودتر و نسبت به هدفهای رفتاری جامعیت و شمول بیشتری دارند. هدف جزئی نسبت به هدف كلی جنبه های عملی بیشتری دارد  دقت در نوشتن هدفهای جزئی و تنظیم درست توالی آن موجب نظم بیشتر فعالیتهای آموزشی می شود0 در طرح درس لزومی به نوشتن اهداف جزئی نیست ولی نوشتن آنها كه براساس عناوین فرعی درس نوشته می شود به نوشتن هدفهای رفتاری كمك خواهد كرد.

3-هدفهای رفتاری     behavioral objectives

 هدفهای رفتاری یا هدفهای اجرایی به آن دسته از هدفها گفته می شود كه نوع رفتار و قابلیتهایی را كه انتظار داریم شاگرد پس از یادگیری مطلبی خاص به آنها برسد مشخص می كند و براساس آنها مواد آموزشی و روش تدریس مناسب انتخاب می شود 0 این هدف ها با واضح ترین عبارات و با دقت كافی آنچه را كه شاگرد باید در جریان یادگیری بیندیشند ،انجام دهد و یا احساس كند را روشن می نماید

هدفهای عملكردی به اندازه كافی مشخص و پر جزئیات هستند و به خوبی عملكرد دانش آموز را مشخص می كنند و اینكه چه موقع هدفها مورد دستیابی واقع شده اند 

یك هدف رفتاری خوب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:

الف – رفتار مورد مشاهده دقیقامشخص باشد از بكار بردن افعال و كلمات مبهم پرهیز شود

 

،مانند انجام دادن ، فهرست كردن ، نوشتن ، دسته بندی كردن ، محاسبه كردن ، ساختن.

ب- موقعیت یا شرایطی كه رفتار باید در آن مشاهده شود یا انجام گیرد مشخص شده باشد بعبارت دیگر مشخص كنیم كه شاگرد از چه چیزهایی می تواند یا نمی تواند استفاده كند و یا در كجا و در چه زمانی باید مهارت لازم را كسب كند. مثلا با استفاده از كتاب ، بدون استفاده از ماشین حساب ،در حضور جمع

ج- معیار (درجه موفقیت )باید دقیقاًمشخص باشد .منظور حد نصابی است كه بر اساس آن رفتار ارزشیابی می شود . مثلاًسه مورد از چهار مورد ،حداقل یك مورد ،در عرض دو دقیقه ،70%صحت ،بدون غلط

هدف رفتاری را نباید به صورت سوال نوشت و قبل از نوشتن هدفهای رفتاری عبارتهای زیر نوشته می شوند :

از دانش آموزان انتظار می رود پس از پایان درس بتوانند :

سه تن از نویسندگان ایرانی را نام برده و حداقل یكی از آثار آنها را ذكر كنند .

رفتار :به خاطر آوردن و نام بردن         شرایط: استفاده از كتاب       معیار :سه تن

هدف رفتاری نامناسب:حوزه ی گسترش زبان فارسی را توضیح دهید.

هدف رفتاری مناسب :درباره اهمیت زبان فارسی دری در كشورهای همسایه نیم صفحه مطلب بنویسید.

هدف رفتاری نامناسب :چند تن از فارسی سرایان برون مرزی را نام ببرید.

هدف رفتاری مناسب :دو تن از فارسی سرایان برون مرزی را نام ببرید .

هدفهای رفتاری بر اساس سلسله مراتب از آسان به مشكل و یا بصورت پیش نیاز و پس نیاز مرتب می شوند.

همچنین هر هدف رفتاری باید معلوم شود كه در كدام طبقه قرار می گیرد . نباید درس منحصر به یك سطح آنهم سطوح پایین باشد  .

طبقه بندی سطوح یادگیری

هدفهای رفتاری در طبقه های مختلف یادگیری قرارمی گیرند و متناسب با پیچیدگی و ماهیت ،سطوح مختلفی را در بر می گیرند .

حیطه شناختی       cognitive

این حیطه بیشتر با فعالیتهای ذهنی سرو كار دارد و بر اساس طبقه بندی جدید كه توسط كراتول یكی از شاگردان بلوم ارائه شده است شامل شش سطح از ساده به مشكل به شرح زیر است :دانش ،فهم ،كار بستن ،تحلیل ،ارزشیابی،تركیب. 

مثال:

سه نوع از اشیاء رسانا را نام ببرید .(شناختی،دانش)

تقسیم یك جمله ای بریك جمله ای را بدون اشتباه انجام دهند .(شناختی،فهم)

كاربرد مقاومت در زندگی انسان را در یك بند بنویسند .(شناختی ،كاربرد )

تفاوت عمده ی دیدگاه غرب و فرهنگ اسلامی را در باره انسان مقایسه كنند و در چند سطر بنویسند.(شناختی ،تجزیه و تحلیل)

لزوم رعایت حجاب را در فرهنگ اسلامی با ذكر دلایل تو ضیح دهند . (شناختی ،ارزشیابی)

چهار بیت شعر با رعایت ردیف و قافیه بسراید.(شناختی ،تركیب )

تعدادی از افعال كه در این حیطه بكار می رود عبارتند از :مقایسه می كند ،تفسیر می كند ،قضاوت می كند .

حیطه عاطفی    affective

 این حیطه با نگرشها ،عواطف ،علایق وارزشها سروكار دارد. سطوح مختلف این حیطه به ترتیب عبارتند از :توجه كردن ،پاسخ دادن ،ارزش گذاری ،سازماندهی ارزشها،تبلور ارزشهادر شخصیت

مثال:

با دقّت به فعالیتهای كلاس توجه كنند .(عاطفی ،توجه كردن)

از مطالعه شعر و ادب لذت ببرند .(عاطفی ،پاسخ دادن)

خود را در قبال پیشرفت اجتماعی متعهد بدانند.(عاطفی ،ارزش گذاری)

نقش برنامه ریزی منظم در حل مسائل رابدانند.(عاطفی ،سازماندهی ارزشها)

در فعالیتهای گروهی با علاقه و عملاًهمكاری كنند.(عاطفی ،تبلور ارزشهادر شخصیت)

تعدادی از افعال كه در این حیطه بكار می رود عبارتند از توصیف می كند ،یاری می كند ،پیشنهاد می كند ،طرفداری می كند ،حمایت می كند.

حیطه روانی حركتی   

psychomotor                                                           

هدفهایی كه در این حیطه قرار می گیرد جنبه حركتی ،مهارتی ، و عملی دارند مانند:

دروس فنی ،هنر آزمایشگاه . سطوح مختلف این حیطه عبارتند از :مشاهده و تقلید ،اجرای مستقل،دقتّ،هماهنگی حركات ،عادی شدن عمل 

مثال:

بتوانند توپ را با كمترین خطا مانند معلم در حلقه بسكتبال پرتاب كنند .(روانی حركتی،تقلید)

بتوانند به تنهایی سوره توحید را بدون غلط بخوانند .(روانی حركتی،اجرای مستقل)

بتوانند با دقت و با كمترین خطا یك صفحه را تایپ كنند .(روانی حركتی،دقت)

بتوانند با حداقل یك خطا مجسمه ای را با خمیر بسازد. (روانی حركتی ،هماهنگی حركات)

 

 


 

بتوانند بدون خطا و با مهارت نقشه ساختمان را در یك ساعت ترسیم كنند. (روانی حركتی،عادی شدن عمل)

 

تعدادی از افعال كه در این حیطه قرار می گیرند عبارتند از :اندازه می گیرد ،تصحیح می كند ،وزن می كند،طرح می كنند.

3-الگوی تدریس   model teaching

در این قسمت با توجه به هدف و محتوای درس الگو یا الگوهای مناسبی برای تدریس معرفی می‌شود. الگوی تدریس با روش تدریس فرق می كند. الگوی تدریس بر اساس نظریه های یادگیری و همچنین بر اساس تجربه و تحقیق بدست آمده اند. تحقیقات نشان داده است كه استفاده از الگوی مناسب باعث افزایش سرعت یادگیری و رشد همه جانبه شاگردان می شود. مثلاً الگوی استقرایی در درس علوم تجربی و الگوی كاوشگری در درسهای اجتماعی بهتر است. الگوهای متعددی برای یادگیری معرفی شده اند كه همه آن ها در چهار گروه اصلی قرار می‌گیرند و برای مطالعه بیشتر می توان به منابع معتبر مراجعه كرد.

الف-الگوهای اجتماعی كه موجب فعالیت های گروهی ، بهبود مهارت های اجتماعی ، همكاری بین شاگردان می شوند، مانند الگوهای تفحص ، ایفای نقش و كاوشگری .

ب-الگوهای پردازش اطلاعات كه استفاده از آن ها موجب جمع آوری اطلاعات ، كشف مسائل و ارائه راه حل برای آنها می شود مانند الگوهای تفكر استقرایی ، دریافت مفهوم ،  كاوشگری علمی ، پیش سازمان دهنده ها ، كمك به حافظه.

ج-الگوهای فردی كه توجه به آن ها موجب رشد فردی در دانش آموزان می شود مانند الگوهای تدریس غیر مستقیم و افزایش عزت نفس.

د-الگوهای سیستم های رفتاری كه در تدریس به رفتار قابل مشاهده فرد و ایجاد تغییر در رفتار توجه دارد و شامل الگوهای زیر است مانند یادگیری تسط یاب ، شبیه سازی ، یادگیری اجتماعی ، آموزش مستقیم. 

5-پیش بینی رفتار ورودی   entering behavior

رفتار ورودی آموخته ها و تواناییهای است كه شاگردان قبل از شروع درس جدید باید آنها را

كسب كرده باشندتا بتوانند درس جدید رافرا گیرند.   اگر معلم از میزان معلومات و مهارتهای شاگردان خود مطلع نباشد ممكن است مطالب آموزشی را بدون توجه به تواناییهای شاگردان انتخاب كند مثلاً عمل ضرب برای تفهیم عمل تقسیم یك پیش نیاز یا رفتار ورودی است كه اگر آموخته نشود شاگرد نمی تواند عمل تقسیم را انجام دهد   رفتار ورودی الزاماًبه معنای درس قبلی نیست بلكه مفاهیم پیش نیاز درس جدید هستند كه برای درك و فهم درس لازم و ضروری هستند .تحقیقات نشان می دهد كه 70درصد یادگیری بستگی به پیش نیازهای مناسب در شاگردان دارد. 

تعیین نقطه شروع هنگام اجرا در كلاسهای درس ممكن است برای بعضی زائد اما برای دیگری ضروری باشد ولی طراح باید بتوانند دانش آموزانی را كه برای آنها آموزش مناسب نیست شناسایی كند تا آموزش ترمیمی داده شود. 

گروهی معتقدند كه ابتدا باید رفتارهای ورودی دانش آموزان مشخص و سپس هدفهای رفتاری نوشته شوند . چنین رویكردی در نظامها یا دوره هایی صادق است كه محتوا و كتاب مشخصی ارائه نشده است و معلم كاملاًدر انتخاب و سازمان دهی مطالب درسی آزاد باشد .در نظام آموزش ایران به دلیل متمركز بودن، اجرای چنین پیشنهادی تقریباً غیر ممكن است. 

به عبارت رفتار ورودی ،"پیش نیاز" و " پیش دانسته" هم می گویند.

6-وسایل مورد نیاز    materials

برای تدریس هر درس وسا یل و مواد آموزشی و تداركات مخصوص لازم است.معلم باید وسایل و مواد لازم را از قبل پیش بینی و تهیه كند و در طرح درس از آنها نام ببرد .   وسایل آموزشی بایدبعد از تعیین فعالیتهای آموزش و  بعداز روش تدریس مشخص شود    زیاده روی و مبالغه گویی در بیان وسایل مزیت به حساب نمی آید .   نمونه ای از وسایل مورد نیاز عبارتند از :نقشه ،كاغذ سفید ،كتاب،مولاژ،وسایل آزمایشگاه، كامپیوتر متصل به اینترنت ،ساعت ،دماسنج ،cdپاورپوینت و...

 

7-مراحل تدریس    procedures

فعالیتهای مقدماتی :معلم باید كارهایی را كه قبل از شروع تدریس لازم است انجام دهد ذكر كند مانند سلام و احوالپرسی، حضور و غیاب دانش آموزان ،دیدن تكالیف ،بررسی سلامت روانی و جسمی شاگردان ،دادن تذكرات لازم    باید توجه داشت كه زمان انجام كارهای قبل از شروع تدریس نباید زیاد طولانی باشد تا از شور و شوق اولیه دانش‌آموزان كاسته شود .

ارزشیابی تشخیصی   : معلم قبل از شروع درس جدید باید اطمینان حاصل كند دانش آموزان مطالب درس قبل به خصوص مطالبی كه دانستن آنها برای درس جدید پیش نیاز محسوب می شود را می دانند به همین جهت به هر طریقی كه لازم می داند باید از پیش دانسته های آنها ارزشیابی تشخیصی به عمل آورد .نوع  ارزشیابی بستگی به نوع درس و هدفهای درس دارد و می تواند از سوال شفاهی تا آزمون كتبی متغیر باشد   . در بیشتر موارد ارزشیابی رفتار ورودی همان آزمون پیشرفت تحصیلی درس قبل است. 

آماده سازی :قبل از شروع تدریس درس جدید معلم باید دانش آموزان را برای یاد گرفتن درس آماده كند آماده سازی به معنای ایجاد علاقه ،جلب توجه ،برانگیختن انگیزه، ایجاد رابطه و برقراری ارتباط بین درس جدید و یادگیریهای قبلی شاگردان است .   آماده سازی توجه دانش آموزان را از درس جلسه قبل كه ممكن است متفاوت از درس فعلی  باشد  به درس جدید جلب می كند ممكن است دانش آموزان ساعت قبل ریاضی داشته‌اند و درس جدید علوم باشد با آماده سازی ذهن آنها از درس قبل به درس جدید معطوف می گردد. معلم در طرح درس مشخص می كند كه چگونه و با چه روشی می خواهد مطلبی را كه برای آماده سازی انتخاب كرده است مطرح كند . روش خاص را نمی توان پیشنهاد كرد و تا حدود زیادی ابتكاری است. 

 

 


 

مثلاًدر درس مربوط به اسكلت بدن معلم می تواند ماكت یك ساختمان رانشان دهد و با طرح سوال مناسب از دانش آموزان بپرسد كه فكر می كنید سقف و دیوارهای این كلاس چگونه ایستاده اند .

 

یادآوری درس قبل ،گفتن داستان كوتاه ،نمایش عكس ،خواندن یك شعر یا مطلب نمونه هایی از فنون آماده سازی است .زمان آماده سازی كوتاه است.

ارائه درس :این قسمت اساس طرح درس را تشكیل می دهد .معلم باید نوع فعالیتهای خود و شاگردان را در جریان تدریس ذكر كند . روشها و فنون تدریس را به اختصار مشخص كند مثلاًممكن است به توضیح و تشریح مطلبی بپردازد .(روش سخنرانی)نقشه و تصویر را به دانش آموزان نشان دهد (نمایشی)و یا از دانش آموزان سوال بپرسد (پرسش وپاسخ )و یا آزمایشی را انجام دهد (آزمایشگاهی)و یا از دانش آموزان بخواهد كه گزارشی را كه تهیه كرده اند ارائه دهند (واحد كار )و یا از روش گروهی و همیاری استفاده كنند . همچنین معلم می تواند در صورت نیاز سوالهای ارزشیابی تكوینی و نحوه بازخورد آن را توضیح دهد .مدل كلاسی خود را معرفی كند اگر به توضیح و تشریح مفصل تر مراحل تدریس بپردازند از روش سناریونویسی استفاده كرده‌اید. یكی از  اشتباهات متداول د ر این مرحله آن است كه اغلب معلمان مطالب فراوانی را تدریس می كنند كه ارتباط و پیوستگی با هم ندارند .   در این مرحله شما باید قدم به قدم طرز كار خود را برای رسیدن به هدفها بنویسید . لزومی ندارد وارد جزئیات شوید ولی مراحل رسیدن را فهرست كنید . 

جمع بندی و نتیجه گیری :برای تثبیت مطالب ارائه شده در ذهن دانش آموزان بهتر است درس ارائه شده خلاصه ،جمع بندی و نتیجه گیری شود . این نتیجه گیری می تواند توسط خود دانش آموزان انجام شود و معلم اظهار نظر نهایی را انجام دهد. 

زمان اختصاص داده شده به هر قسمت از مراحل تدریس باید مشخص شود.

8-فعالیتهای تكمیلی   Supplemental activities

 

 


 

ارزشیابی پایانی:معلم برای اینكه بداند شاگردانش تا چه حد به هد فهای مورد نظر در آموزش رسیده اند و همچنین موثر بودن  روش تدریس خود را بداند نیاز به ارزشیابی دارد .سوالهای ارزشیابی باید بر اساس هدفهای رفتاری طرح شوند .اگر چه ممكن است این عمل در طول زمان تدریس به طور ضمنی انجام گیرد برخی از طرحهای درس ضرورتاً نیازی به ارزشیابی ندارند اما اغلب آنها برای پی بردن  به رسیدن به اهداف نیاز به ارزشیابی دارند.

 

تكلیف: بر اساس نتایج ارزشیابی پایانی و برای تقویت مطالب آموخته شده معلم می تواند برای دانش آموزان در خارج از كلاس تكلیف مشخص كند.تكالیف بهتر است با زندگی واقعی دانش آموزان ارتباط داشته باشد مانند: حل تمرین ، نوشتن گزارش ،انجام آزمایش ، پیدا كردن پاسخ سوالات ،حل مسائل ،ساختن یك وسیله ،معرفی چند منبع برای مطالعه(كتاب،مقاله ،سایت های اینترنتی) زمان اختصاص داده شده برای هر قسمت از فعالیتهای تكمیلی باید مشخص شود.

9-خود ارزیابی      Self-evaluation

این قسمت بعد از اتمام تدریس و برای پی بردن به نقاط قوت و ضعف آن انجام می گیرد .استاد یا معلم همكار ویا كسی كه تدریس را انجام داده است به ارزیابی و تحلیل تدریس می پردازد و نتایج آن را برای بهبود بخشیدن در مراحل بعدی مورد استفاده قرار می دهد. برای این كار می توان چند سوال طرح كرد و به آنها پاسخ داد  و یا بر اساس « فرم ارزشیابی تدریس » به قضاوت پرداخت. برای مثال به سوالهای زیر پاسخ داده می شود:

- آیا دانش آموزان به اهدافی كه تعیین شده بود رسیده اند؟

- چه روش تدریس بهتری را می توانستم بكار ببرم؟

- اگر تصمیم می گرفتید كه مجددا این درس را تدریس كنید چه نكاتی را در نظر می گرفتید؟

- چه نكات خوبی در تدریس وجود داشت ؟

- چه معایبی در تدریس وجود داشت؟

 

 

 منبع: مرکز آموزش عالی خواجه نصیر کرمان www.kkhec.ac.ir

 وسایت گروه آموزشی متوسطه رشته زیست شناسی شهرستان بهشهر

چند منبع مفید درباره طرح درس در اینترنت:

 

http://www.lesson/ plans page . com

www. For lesson plans. Com

www. Discovery school. Com

www. eduref. Org/ virtual / lessons/ Guide . shtml.

 

 


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

نمونه ساختاری یک تحقیق علمی (طبق اصول روش تحقیق)

 

  بررسي رابطه نظام ارزشي و کيفيت زندگي کاري ...

 

عنوان: بررسی رابطه نظام ارزشی و کیفیت زندگی کاری با ریسک‌پذیری و تعهد سازمانی در مدیران شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب

پژوهشگر: مریم نیرویی

نام دانشگاه: دانشگاه آزاد اسلامی  ـ واحد اهواز  ـ‌ دانشکده علوم انسانی و روانشناسي

رشته تحصيلي: کارشناسی ارشد روان‌شناسی عمومی «M.A»

استاد راهنما: دکتر مهناز مهرابی‌زاده هنرمند

استاد مشاور: دکتر یوسفعلی عطاری

سال تحصيلي: 82

کلید واژه‌ها: نظام ارزشی، کیفیت زندگی کاری، ریسک‌پذیری، تعهد سازمانی

 

چکیده

در این تحقیق، رابطه نظام ارزشی و کیفیت زندگی کاری با ریسک‌پذیری و تعهد سازمانی در مدیران شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب (ستاد اهواز) درسال 1382 بررسی گردید. در این تحقیق، نظام ارزشی و کیفیت زندگی کاری متغیرهای پیش‌بین و ریسک‌پذیری و تعهد سازمانی متغیرها ملاک می‌باشند. جامعه این تحقیق با نمونه برابر است و نمونه‌های تحقیق 140 نفر از مدیران شرکت بودند. تحقیق حاضر از نوع تحقیقات توصیفی بوده که در آن از روش همبستگی استفاده شده است. روش‌های آماری تحلیل داده‌ها، شامل همبستگی ساده و چندمتغیری است. این تحقیق دارای 9 فرضیه اصلی و 36 فرضیه فرعی است. در این تحقیق از پرسشنامه نظام ارزشی آلپورت، لیندزی و ورنون برای سنجش نظام ارزشی، از پرسشنامه کیفیت زندگی‌کاری میرسپاسی برای کیفیت زندگی کاری، همچنین از پرسشنامه ریسک‌پذیری آیزنک برای سنجش ریسک‌پذیری و از پرسشنامه تعهد سازمان آلن و مایر برای سنجش تعهد سازمانی استفاده گردید. نتایج تحقیق نشان داد که: بین ارزش هنری و سیاسی با ریسک‌پذیری رابطه مثبت معنی‌دار وجود دارد و بین ارزش مذهبی با ریسک‌‌پذیری رابطه منفی معنی‌دار است. بین نظام ارزشی و تعهد سازمانی و تعهد عاطفی و تعهد مستمر رابطه‌ای یافت نشد. بین ارزش اقتصادی و هنری با تعهد هنجاری رابطه منفی معنی‌دار دیده شد. بین ارزش مذهبی با تعهد هنجاری رابطه مثبت معنی‌دار به دست آمد. همچنین بین کیفیت زندگی کاری با تعهد سازمانی، تعهد عاطفی و تعهد هنجاری رابطه مثبت معنی‌دار وجود دارد.

 

فهرست

عنوان / صفحه

فهرست مطالب / الف

فهرست جدول‌ها / ز

فهرست نمودارها / ط

چکیده / ی

فصل اول: زمینه تحقیق

مقدمه / 1

موضوع تحقیق / 4

بیان مسئله / 4

ضروریت و اهمیت تحقیق / 5

اهداف تحقیق / 6

سؤوالات تحقیق / 7

فرضیه‌های تحقیق / 7

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای مورد مطالعه / 11

ارزشها / 11

الف- تعریف مفهومی ارزشها / 11

ب- تعریف عملیاتی ارزشها / 12

2-کیفیت زندگی کاری / 13

الف-تعریف مفهومی کیفیت زندگی کاری / 13

ب- تعریف عملیاتی کیفیت زندگی کاری / 14

3-ریسک‌‌پذیری / 14

الف- تعریف مفهومی ریسک‌پذیری / 14

ب- تعریف عملیاتی ریسک‌پذیری / 15

4-تعهد سازمانی / 15

الف- تعریف مفهومی تعهد سازمانی / 15

ب- تعریف عملیاتی تعهد سازمانی / 16

فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق

ارزشها / 17

تعاریف ارزشها / 17

مفهوم نظام ارزشها / 19

مفهوم ارزش در فلسفه / 19

مفهوم ارزش در دین / 20

ارزش از نظر جامعه‌شناسی / 20

مفهوم ارزش در روان‌شناسی / 21

تیپ‌های اصلی اسپرانگر / 22

تیپ نظری / 22

تیپ اقتصادی / 22

تیپ هنری / 23

تیپ اجتماعی / 24

تیپ سیاسی / 24

تیپ مذهبی / 24

ارزشها از دید نظریات و دیدگاهها / 25

دیدگاه رسچر / 25

دیدگاه نیوکمب / 26

دیدگاه پارسنز / 26

دیدگاه اینگلهارت / 26

دیدگاه روکیچ / 27

دیدگاه ویلیامز / 28

نظریاتی پیرامون ارزشها / 28

نظریه عینی / 29

نظریه ذهنی / 29

نظریه رابطه‌ای / 29

نظریه زمینه‌ای / 29

نقد ارزشها / 29

کیفیت زندگی کاری / 31

تاریخچه کیفیت زندگی کاری / 31

تعاریفی از کیفیت زندگی کاری / 32

دیدگاههایی در رابطه با کبفیت زندگی کاری / 33

تأثیر متقابل بهره‌وری و کیفیت زندگی کاری / 34

تئوری‌های انگیزش / 36

تئوری محتوایی / 36

تئوری فرآیندی / 37

تئوری یادگیری / 37

ریسک‌پذیری / 38

دیدگاه آیزنک در رابطه با ریسک‌پذیری / 39

کارآفرینی / 40

اتخاذ ریسک حساب شده / 41

تعهد سازمانی / 41

تعاریف تعهد سازمانی / 42

اهمیت تعهد سازمانی / 43

عوامل مؤثر بر تعهد سازمانی / 43

نظریه‌های مربوط به تعهد سازمانی / 45

نظریه یا الگوی تعهد سازمانی استیرز / 46

نظریه یا الگوی تعهد سازمانی ماتیو و زاجاک / 47

نظریه مزیتهای جانبی بکر / 48

نظریه سه بخشی تعهد سازمانی / 48

تعهد عاطفی / 49

تعهد مستمر / 49

تعهد هنجاری / 49

بازنگری پیشینه تحقیق / 51

الف- تحقیقات در داخل کشور

تحقیقات درباره ارزشها / 51

تحقیقات درباره کیفیت زندگی کاری / 53

تحقیقات در راطه با ریسک‌پذیری / 55

تحقیقات در رابطه با تعهد سازمانی / 55

ب- تحقیقات در خارج از کشور

1- تحقیقات در رابطه با ارزشها / 56

2- تحقیقات در رابطه کیفیت زندگی کاری / 57

3- تحقیقات در رابطه با ریسک‌پذیری / 59

4- تحقیقات در رابطه تعهد سازمانی / 61

فصل سوم: روش تحقیق

جامعه و نمونه آماری / 62

ابزار تحقیق / 64

1-پرسشنامه بررسی ارزشها64

مشخصات آزمون / 64

پایایی و اعتبار ازمون / 69

2-پرسشنامه کیفیت زندگی کاری / 71

مشخصات آزمون / 71

پایائی و اعتبار آزمون / 71

3-پرسشنامه ریسک‌پذیری / 72

مشخصات آزمون / 72

پایائی و اعتبار آزمون / 73

پرسشنامه هیجان‌خواهی آرنت / 73

مشخصات پرسشنامه / 73

پایائی و اعتبار پرسشنامه / 74

4-پرسشنامه تعهد سازمانی / 74

مشخصات آزمون / 75

پایائی و اعتبار ازمون / 75

طرح تحقیق / 78

روش اجرای تحقیق / 79

روش تحلیل داده‌ها / 80

فصل چهارم: یافته‌های تحقیق

الف- یافته‌های توصیفی / 81

ب- یافته‌های مربوط به فرضیه‌های تحقیق / 84

فرضیه اول و فرضیه‌های فرعی آن / 84

فرضیه دوم و فرضیه‌های فرعی آن / 85

فرضیه سوم و فرضیه‌های فرعی آن / 86

فرضیه چهارم و فرضیه‌های فرعی آن / 86

فرضیه پنجم و فرضیه‌های فرعی آن / 87

فرضیه ششم / 89

فرضیه هفتم و فرضیه‌های فرعی آن / 89

فرضیه هشتم / 90

فرضیه نهم / 92

فرضیه 1-9 / 94

فرضیه 2-9 / 96

فرضیه 3-9 / 98

ج- یافته‌های جانبی / 100

فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری

تبیین یافته‌های مربوط به فرضیه‌های تحقیق / 101

تبیین یافته‌های جانبی تحقیق / 114

محدودیت‌های تحقیق / 115

پیشنهادات تحقیق / 116

خلاصه / 117

واژه‌نامه / 120

منابع فارسی / 124

منابع لاتین / 128

چکیده انگلیسی / 129

ضمائم

 

فهرست جدولها

جدول (1-3) توزیع فراوانی مدیران در ادارات / 62

جدول (2-3) توزیع فراوانی سطح تحصیلات مدیران / 63

جدول (3-3) میانگین، انحراف معیار، حداکثر و حداقل سن و سابقه خدمت مدیران / 63

جدول (4-3) نمره‌گذاری بخش اول آزمون بررسی ارزشها / 67

جدول (5-3) نمره‌گذاری بخش دوم آزمون بررسی ارزشها / 68

جدول (6-3) ضرایب پایائی پرسشنامه بررسی ارزشها در پژوهشهای قبلی / 69

جدول (7-3) ضرایب اعتبار پرسشنامه ارزشها از طریق همبسته بودن با مقیاس چند درجه‌ای / 70

جدول (8-3) ضرایب پایائی و اعتبار پرسشنامه کیفیت زندگی کاری در تحقیق حاضر / 72

جدول (9-3)  ضرایب پایائی و اعتبار پرسشنامه ریسک‌پذیری در تحقیق حاضر / 73

جدول (10-3)  ضرایب پایائی و اعتبار پرسشنامه ریسک‌پذیری در تحقیقات گذشته / 76

جدول (11-3) ضرایب پایائی پرسشنامه تعهد سازمانی در تحقیقات گذشته / 77

جدول (12-3) ضرایب اعتبار مقیاس‌های تعهد سازمانی در تحقیق حاضر / 77

جدول (13-3) ضرایب پایائی و اعتبار پرسشنامه تعهد سازمانی در تحقیق حاضر / 78

جدول (1-4) میانگین، انحراف معیار، حداکثر و حداقل نمره ازمودنی‌ها در پرسشنامه نظام ارزشی / 81

جدول (2-4) فراوانی هر یک از تیپ‌های ارزشی در آزمودنی‌ها / 82

جدول (3-4) میانگین، انحراف معیار، حداکثر و حداقل نمره آزمودنی‌ها در پرسشنامه کیفیت زندگی کاری و ریسک‌پذیری / 83

جدول (4-4) میانگین، انحراف معیار، حداکثر و حداقل نمره ازمودنی‌ها در پرسشنامه تعهد سازمانی و خرده مقیاس‌های آن / 83

جدول (5-4) ضریب همبستگی ساده بین نظام ارزشی مدیران و ریسک‌پذیری انان / 85

جدول (6-4) ضریب همبستگی ساده بین ارزشها با تعهد سازمانی و خرده مقیاس‌های آن / 88

جدول (7-4) ضرایب همبستگی ساده و کیفیت زندگی کاری با ریسک‌پذیری و تعهد سازمانی و خرده و مقیاس‌های آن / 89

جدول (8-4) ضرایب همبستگی چندگانه ارزشها و کیفیت زندگی کاری با ریسک‌‌پذیری مدیران با استفاده از (الف) روش ورود (ب) روش گام به گام / 91

جدول (9-4) ضرایب همبستگی چندگانه ارزشها و کیفیت زندگی کاری با تعهد سازمانی مدیران  (الف) روش ورود (ب) روش گام به گام / 93

جدول (10-4) ضرایب همبستگی چندگانه ارزشها و کیفیت زندگی کاری با تعهد عاطفی مدیران  (الف) روش ورود (ب) روش گام به گام / 95

جدول (11-4) ضرایب همبستگی چندگانه ارزشها و کیفیت زندگی کاری با تعهد مستمر مدیران با روش ورود / 97

جدول (12-4) ضرایب همبستگی چندگانه ارزشها و کیفیت زندگی کاری با تعهد هنجاری مدیران  (الف) روش ورود (ب) روش گام به گام / 99

 

فهرست نمودارها

نمودار (1-2): رابطه متقابل بهره‌وری و کیفیت زندگی کاری / 35

نمودار (2-2): نمودار الگوی تعهد سازمانی / 46

نمودار (3-2): نمودار الگوی تعهد ماتیو و زاجاک / 47

نمودار (4-2): نمودار سه بعدی تعهد سازمانی آلن و مایر / 50

 

منابع فارسی

1. قرآن کریم

2. احمدی، سیداحمد (1368). بررسی مقدماتی گرایش‌های ارزشی دانشجویان دانشگاه اصفهان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

3. اسماعیلی، کوروش (1380). تعهد سازمانی. نشریه ماهنامه علمی و آموزشی تدبیر، دوره دوازدهم، شماره 112، ص 66.

4. الهام‌پور، فوزیه (1379). رابطه رغبت‌های شغلی، ارزشها و نگرش دبیران دزفول با عملکرد آموزشی آنان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز.

5. اینگهارت، رونالد. تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی. ترجمه مریم وتر (1373). تهران: انتشارت کویر.

6. پوروفایی، پروین (1376). بررسی ارتباط فرم موسیقی با خلق در نوازندگان شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه آزاد اهواز.

7. تعالی، حسین (1374). بررسی اثرات عوامل کیفیت زندگی کاری بر بهره‌وری کارکنان بانکهای کشور. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت، دانشگاه علامه طباطبایی.

8. تیموری، کاوه (1377). بررسی و مقایسه نظام ارزشهای پسران و پدران و عوامل مؤثر بر آن در شهر تهران پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.

9. جاسب، عبدالله (1373). اهمیت بهره‌وری با تأکید بر بعد فرهنگی آن. نشریه اقتصاد و مدیریت دانشگاه آزاد اسلامی، شماره 10 و 11، ص5.

10. حسن‌زاده، رمضان. (1379) بررسی سلسله مراتب ارزشهای دانش‌آموزان دوره متوسطه استان‌های مازندران و گلستان. فصل‌نامه دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان، سال دوم، شماره 5.

11. خلیفه، عبدالطیف محمد. بررسی روانشناختی تحول ارزشها. ترجمه سیدحسین سیدی (1378) مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

12. دبیلو اسکل، ریچارد. تعهد سازمانی چیست؟ ترجمه مرتضی مرتضوی (1381). نشریه علمی پژوهشی مدیریت. سال دوازدهم. شماره 61و 62، ص 34-32.

13. رابینز، آنتونی. به سوی کامیابی، نیروی بیکران. ترجمه مهدی مجردزاده کرمانی (1371) تهران: انتشارات کویر.

14. راس.ا.آلن. روان‌شناس شخصیت (نظریه‌ها و فرایندها). ترجمه سیاوش جمال‌فر(1372). تهران: انتشارات بعثت.

15. رضایی، اردشیر(1382). مدیریت سازمان‌ها وبهره‌وری نیروی انسانی. ماهنامه علمی آموزشی تدبیر. سال چهاردهم. شماره 131 ، ص 74-73.

16. رضائیان، علی(1372). مدیریت رفتار سازمانی. تهران: انتشارات دانشکده مدیریت.

17. رفیعی، محمدسعید (1379). ارزیابی وضعیت کیفیت زندگی کاری براساس نظرات کارکنان در اداره کل امور اقتصادی و دارایی شهرستان اصفهان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم اداری و اقتصادی اصفهان.

18. رنجبریان، بهرام(1375). تعهد سازمانی. مجله دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، سال دهم، شماره 1 و 2، ص 57-41.

19. زرگر، یداله (1381). بررسی همه‌گیرشناسی مصرف سیگار در کارکنان ادارات دولتی اهواز و مقایسه اثربخشی روش‌های رفتاری، آموزشی و دارویی در ترک سیگار. پایان‌نامه دکتری روانشناسی دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز.

20. زیره‌پور، محمدحسن. (1376) رابطه سبک‌های رهبری مدیران با تعهد سازمانی زیردستان با توجه به متغیرهای سلطه‌گرایی و ساختار تکلیف در کارمندان شرکت ملی نفت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روتنشناسی عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی اهواز.

21. ساروقی، احمد (1375). تعهد سازمانی و رابطه آن با تمایل به ترک خدمت. فصلنامه مدیریت  دولتی. شماره 35، ص 73-65.

22. ساوری، پیتر (1381). ریسک. نشریه خبری دفتر کارآفرینی دانشگاه شهید چمران اهواز، شماره 4.

23. سلطانی‌‌فر، منوچهر (1380). تأثیر گرایشهای ارزشی مدیران روی رفتار و سبک رهبری آنان در اداره‌کل امور اقتصادی و دارایی خوزستان. پایان‌امه کارشناسی ارشد مدیریت، دانشگاه آزاد اهواز.

24. سیمونتون، دین کیت (2000). خلاقیت، جنبه‌های شناختی، شخصی، تحولی و اجتماعی. ترجمه حسن شکرکن(1379). مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، سال پنجم، دوره سوم، شماره 1 و 2.

25. شریعتی، علی (1355). هنر مجموعه 32 آثار از دکتر علی شریعتی. تهران انتشارات چاپخش.

26. شریعتمداری، علی (1368). اصول و فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: انتشارات امیرکبیر.

27. شریعتمداری، علی (1377). روان‌شناسی تربیتی. تهران: انتشارات سپهر.

28. شکلتون، ویویان و فلچر، کلیو. تفاوتهای فردی. ترجمه یوسف کریمی و فرهاد جمهری (1374). تهران: انتشارات فاطمی.

29. عراقی، محمد. (1373). بررسی رابطه رضایت شغلی و تعهد سازمانی در کارکنان مجتمع فولاد اهواز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت دانشکده علوم اداری و اقتصادی اصفهان.

30. فتحی، سعید (1379). تحول فرهنگی گامی به سوی کارآفرینی. ماهنامه علمی و آموزشی تدبیر، دوره یازدهم، شماره 112، ص 33 تا 38.

31. قائم‌پناه، علی (1379). بررسی عوامل مؤثر در بهبود کیفیت زندگی کاری مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت، دانشگاه علامه طباطبایی تهران.

32. کاشفی، مجتبی و مقدسی، جلال (1368). مدیریت تهران. تهران: انتشارات فروردین.

33. لطیفی، فریبا (1369). ریسک و ریسک‌پذیری. ماهنامه علمی و اموزشی تدبیر. دوره اول، شماره 10، ص 20 تا 22.

34. لنگستر، تام. هنر در مدرسه. ترجمه سیدمیرمحمد عباس‌زاده (1377). تهران: انتشارات مدرسه.

35. محمدی روزبهانی، کیانوش (1378). بررسی رابطه نظام ارزشی و رشد اخلاقی با هویت‌یابی در دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه شهید چمران اهواز.

36. مطهری، مرتضی (1360). مدیریت رهبری در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.

37. مورهد، جی و گریفین، آر. دبلیو. رفتار سازمانی. ترجمه سید مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده (1374). تهران: انتشارات مروارید.

38. میچل، ترنس ار. مردم در سازمانها. ترجمه حسین شکرکن (1371). تهران: انتشارات رشد.

39. میرزاوندی، جهانگیر (1381). بررسی رابطه بین سیستم‌های ارزشی با تعهد سازمانی و رضایت شغلی کارکنان دانشگاه آزاد شوشتر. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه ازاد اسلامی اهواز.

40. میرسپاسی، ناصر (1381). مدیریت استراتژیک منابع انسانی و روابط کار. تهران: انتشارات میر.

41. میرسپاسی، ناصر (1991). تأثیر متقابل بهره‌وری و کیفیت زندگی کاری. بانکوک: کنفرانس بین‌الملل.

42. میرکمالی، سیدمحمد (1373). رهبری و مدیریت آموزشی. تهران: انتشارات رامین.

43. نلر، جورج اف. هنر و علم خلاقیت. ترجمه سیدعلی اصغر (1369). شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

روش تحقیق موردی چه نوع روشی می باشد؟

مقدمه ای بر مطالعه موردی (Cade Study)

پیش از اینکه درباره مطالعه موردی اطلاعاتی ارایه شود ، ذکر یک مقدمه ضروری است .

نخستین گام پس از تعیین مساله تحقیق ، انتخاب «استراتژی تحقیق» است . در واقع پرسش اساسی در این مرحله این است که : اکنون برای پاسخ به فرضیاتمان از چه روشی باید استفاده کنیم ؟

سه معیار برای انتخاب استراتژی تحقیق وجود دارد :

۱- نوع پرسش ها در تحقیق ما چه گونه اند ؟

این پرسش ها در دو مقوله جای می گیرند ، نخست : پرسش هایی که با «چه» آغاز میشوند . مانند : چه کسی ؟ چه وقتی ؟ چه جایی ؟ چه تعداد ؟ چه مقدار ؟ و ... این گونه پرسش ها در واقع به دنبال یافتن توصیفی درباره موضوع تحقیق اند . دوم : پرسش از «چگونگی» و «چرایی» . این دو پرسش به دنبال زمینه های وقوع یک ماجرا و همچنین تبیین روابط علی (یافتن علت) اند. پس در این جا به دنبال توصیف نیستیم بلکه با علت و معلول سر و کار داریم.

۳- کنترلی که پژوهشگر بر رفتارها و رویدادها دارد .

نظارت بر متغیرهای مورد بحث و تغییر دادن آنها و بررسی نتیجه پس از تغییر ، تکنیکی مهم در روشهای تحقیق به شمار می آید . نمونه بارز به کارگیری این تکنیک ، روشهای آزمایشگاهی است که در علوم تجربی به کار می رود. مثلا متغیر نور را در پروسه رشد گیاه حذف میکنند و مشاهده میکنند که در این پروسه وقفه ایجاد می شود . سپس نتیجه می گیرند که نور عاملی مهم برای رشد گیاه است .این روش در روانشناسی ، روانشناسی اجتماعی و گاهی اوقات در جامعه شناسی به کار برده می شود .

اما گاهی اوقات پژوهشگر امکان کم و زیاد کردن متغیر را ندارد . مثلا در بررسی یک انقلاب ، نمیتوانیم عوامل این انقلاب مانند «فاصله طبقاتی» ُ «مطالبات انباشته شده» و ... را در آزمایشگاه کم و یا زیاد کنیم. پس روش آزمایش محدودیتهای زیادی دارد.

۳- تمرکز بر پدیده های معاصر و نه تاریخی :

منظور این است که آیا موضوع مورد بحث به تاریخ پیوسته است و یا اینکه مساله امروز ما است . به عنوان مثال ،«بررسی علل اجتماعی شکست انقلاب مشروطه» موضوعی تاریخی است اما تحقیق درباره «بررسی دلایل دشمنی آمریکا با حقوق هسته ای ایران» امری معاصر به شمار می رود. البته نباید فراموش کرد که مرز میان یک موضوع تاریخی و معاصر ، همیشه این گونه روشن نیست .

اکنون با استفاده از این سه معیار میتوانیم استراتژی تحقیق خود را برگزینیم. در جدول زیر نحوه به کارگیری این معیارها نشان داده شده است .

 

 

 

نوع استراتژی

نوع پرسش

کنترل رویداد ؟

معاصر است ؟

آزمایشی

چه گونه ؟ چرا؟

آری

آری

پیمایشی

چه کسی؟ چه چیزی؟ کجا؟ چه تعداد؟چه مقدار؟

خیر

آری

تجزیه و تحلیل مدارک

چه کسی؟ چه چیزی؟ کجا؟ چه تعداد؟چه مقدار؟

خیر

آری/ خیر

تاریخی

چه گونه ؟ چرا؟

خیر

خیر

تحقیق موردی

چه گونه ؟ چرا؟

خیر

آری

 

توضیح : در روشهای «پیمایشی» و «تجزیه و تحلیل مدارک و سوابق» با پرسشهایی از نوع «چه» سر و کار داریم. بنابر این نمیتوانیم به تبیین علی بپردازیم. در این دو حالت صرفا اطلاعاتی پیرامون موضوع و همچنین روابط میان متغیرها (غیر از روابط علی) بررسی می شوند .اما در استراتژی های «آزمایشی» ، «تاریخی» و «تحقیق موردی» سئوالهایی از جنس «چه گونه» و «چرا» مطرح اند . این پرسشها می توانند ما را به تبیین علی مسایل رهنمون شوند . همانگونه که مشاهده می کنید میان روش تاریخی و تحقیق موردی ، مرز اندکی وجود دارد که همان معیار زمانی است . چنانچه موضوع مورد نظر ما متعلق به گذشته باشد ، از روش «تاریخی» و چنانچه مربوط به دوران «معاصر» باشد از روش «تحقیق موردی» استفاده خواهیم کرد .

تذکر یک نکته بسیار ضروری به نظر می رسد و آن اینکه این مرز بندی میان پنج استراتژی فوق ، نظری است و در واقع این روشها حتی ممکن است در ترکیب با یکدیگر به کار بروند .

مثلا ممکن است پیش از انجام یک آزمایش ، ناچار به پیمایش و حتی تحقیق تاریخی باشیم.اکنون می توانیم تحقیق موردی را تعریف کنیم.

تحقیق موردی ، تحقیقی تجربی است که درباره پدیده «معاصر» در چارچوب بستر زندگی واقعی پژوهش می کند . زمانی که مرزهای میان پدیده و بستر یا زمینه تحقیق به صورت روشن مشخص نیستند و در آن شواهد متعددی وجود دارد که می توان به عنوان مدرک از آنها استفاده کرد.

انواع تحقیق موردی :

۱- تک موردی Single case dtudy

۲- چند موردی Multiple case dtudy

 

کاربردهای تحقیق موردی :

۱- بیان روابط علی میان اقدامات یا رویدادهای زندگی واقعی . این روابط آن قدر پیچیده اند که از توان استراتژی های آزمایش و پیمایش خارج اند (همان پرسش از چرایی).

۲- شرح بستر و یا زمینه زندگی واقعی که در آن اقدامی صورت گرفته است (همان پرسش از چگونگی).

۳- امکان ارزیابی . با ارایه یک تحقیق موردی می توان یک الگوی توصیفی برای ارزیابی پدیده های مشابه به دست آورد .

۴- وقتی که سایر روشها نتواننند به نتایج قطعی و مشخص برسند ، جهت پژوهش و بررسی باید از تحقیق موردی استفاده کرد.

 

برخی از تحقیقات موردی کلاسیک :

۱- «جامعه خیابان نشینها» - ویلیام .اف.وایت - ۱۹۴۳- در این پژوهش زندگی تعدادی از جوانان کم درآمد ، مشکلات خانوادگی آنها ، زمینه های اجتماعی نامناسبشان و همچنین توانایی یا ناتوانی آنها در برخورد با موانع جامعه ، بررسی شده است . سپس عملکرد فردی این افراد، ساختار گروهی آنها و ساختار اجتماعی همسایگان ، به زمینه های اجتماعی بزرگتر سرایت داده شده است .

۲- کتاب «گراهام آلیس» - ۱۹۷۱ - این کتاب به «شرح بحران موشکی کوبا» می پردازد . گراهام آلیس سه تئوری سازمانی یا الگو را برای شرح رویداد به کار برده است :

 الف - چرا شوروی قصد داشت موشکهای هسته ای خود را در کوبا مستقر کند ؟ ب - چرا امریکا با سد کردن راه کشتی های شوروی ، به این اقدام پاسخ داد ؟ ج - چرا شوروی از این اقدام منصرف شد؟

نویسنده با مقایسه این سه تئوری با رویدادهای واقعی درصدد تبیین آن برآمده است .آلیس این تئوری را قابل تعمیم می داند و می گوید جنگ ویتنام را نیز می توان با همین تئوری تبیین کرد .

۳- یک تحقیق موردی روزنامه ای برای بررسی رسوایی واترگیت - کتاب «همه کارکنان ریاست جمهوری» - برنستاین و وود واردز .پژوهشگران درباره زمینه ها و علل بروز رسوایی واترگیت تحقیق موردی گسترده ای کرده اند .

تعصبات سنتی در خصوص تحقیق موردی :

۱- جدی نبودن و وجود تعصب در تحقیق موردی . پاسخی که به این ایراد داده اند این است که اگر چه دخالت تعصب در تحقیق موردی شاید بیش از سایر روشها باشد ، اما تعصب منحصر به این روش نمی شود . در آزمایش نیست ممکن است پژوهشگر دچار تعصب شود.

۲- تحقیق موردی قابلیت تعمیم ندارد . پاسخ نخست این است که نه تنها تحقیق موردی بلکه دیگر روشهای آزمایش نیز به سادگی قابل تعمیم نیستند چون صرفا نمونه ای از جامعه بررسی شده است .

اما نکته دیگر اینکه در تحقیق موردی ، «تعمیم نظری» مورد ادعا است و نه تعمیم آماری (که مبتنی بر نمونه گیری است) .

0- وقت گیری . پاسخ این که اگر چه این ایراد بی بهره از واقعیت نیست اما با توجه به پیشرفت تکنولوژی و سهولت دسترسی و ذخیره اسناد ، تحقیق موردی مانند گذشته وقت گیر نیست ، به گونه ای که با داشتن یک خط تلفن و حضور در یک کتابخانه غنی ، می توان ارزنده ترین تحقیقات موردی را انجام داد .

1-  

مراحل تحقیق موردی :

۱ - فراهم کردن مقدمات :

بر خلاف روشهایی مانند پیمایش ، یافتن افرادی که بتوانند مراحل اجرایی تحقیق موردی را انجام دهند بسیار دشوار است . زیرا این عاملان باید ویژگی هایی مانند : هوش بالا ، منعطف بودن ، شنونده خوب بودن ، دوری از تعصب و همچنین توان طراحی پرسشهای خوب را داشته باشند .

 سختی کار از آن جا نشات می گیرد که بر خلاف روشهای دیگر ، تحقیق موردی سناریویی کاملا مشخص ندارد بلکه در مراحل مختلف به انعطاف و هوش کافی پژوهشگران کارساز خواهد بود. در مرحله بعد باید آموزشهای دقیقی برای توجیه کردن عاملان پژوهش صورت گیرد .این مرحله باید بسیار جدی و دقیق باشد .

۲- جمع آوری مدارک

مدارکی که در تحقیق موردی بررسی می شوند به شش گروه تقسیم می شوند :

۱-۲ ) پرونده ها و سوابق بایگانی

۲-۲) اسناد : شامل نامه ها ، بخشنامه ها ، دستورالعملها و ...

۳-۲) مصاحبه

۴-۲) مشاهده مستقیم (شاهد غیر فعال) . مانند بازدید از یک کارخانه

۵-۲) مشاهده مشارکتی (شاهد فعال)

۶-۲) شواهد و مدارک فیزیکی

در جمع آوری مدارک توجه به سه اصل ضروری است :

الف - در دسترس بودن چندین منبع برای تحقیق . بدین معنی که از به کارگیری صرفا یک منبع باید خودداری کرد.

ب - ایجاد یک پایگاه داده ها . بدین معنی که مجموعه مشخصی از مدارک مرتبط نگهداری و سازماندهی شوند.امروز وجود رایانه ها ذخیره انواع اطلاعات را تسهیل کرده است .

ج - حفظ زنجیره ای از مدارک که از ابتدای تحقیق تا انتها بررسی شده اند. زیرا پژوهشگر باید بتواند روند پژوهش خود را از ابتدا تا انتها برای دیگران توضیح دهد بنابر این برای ارایه

مدارک مورد نظر ، باید بتواند آنها را برای توضیح هر مرحله ارایه کند .دقیقا مانند پلیسی که همه شواهد یک صحنه قتل را جمع آوری میکند و در دادگاه درباره همه گمانه ها با ذکر این شواهد نظر می دهد .

۳- تجزیه و تحلیل . شامل : بررسی ،طبقه بندی و تهیه جدول

۴- تهیه و ارایه گزارش .


منبع : «تحقیق موردی» ، رابرت ک.ین ، ترجمه : دکتر علی پارساییان و دکتر سیدمحمد اعرابی ، کد کتابخانه دانشکده صدا و سیما : H۶۲/ ی۹۲/ ۳۶ ت

 

 

 

 

طرح تحقیق

موضوع : بررسی رابطه تماشای فیلم های خشین و بروز رفتارهای   نابهنجار در کودکان

طرح مساله : آیا تماشای سریال های پلیسی از سیمای جمهوری اسلامی ایران ، می تواند باعث بروز رفتار نابهنجار (خشونت آمیز) در کودکان ۶ تا ۱۲ سال شود ؟

تعداد سریال ها و فیلمهایی با مضمون پلیسی ، در سیمای جمهوری اسلامی ایران افزایش یافته است . اما به نظر می رسد آموزش های لازم در خصوص محدودیتهای سنی برای مشاهده این برنامه ها وجود ندارد . کودکان دوره سنی شش تا دوازده سال نیز به دلیل جذابیت نهفته در ژانر پلیسی به شدت جذب آن می شوند اما این سریال ها گذشته از پیامهای مفید اجتماعی ، خشونت آشکار و پنهان را در برابر دیدگان کودکان به نمایش می گذارند . 

هدف این پژوهش این است که میزان تاثیر گذاری این ژانر سینمایی  بر بروز رفتار نابهنجار «خشونت ورزی»  در کودکان مشخص شود .

برای بررسی این امر ، توجه به پرسشهای زیر می تواند راهگشا باشد :

۱- آیا میان تعداد ساعات مشاهده سریال های پلیسی و میزان بروز رفتار خشونت آمیز رابطه ای وجود دارد ؟

۲- آیا میان سن کودکان و میزان تاثیر گذاری مشاهده سریالهای پلیسی بر بروز رفتار خشونت آمیز رابطه ای متصور است ؟

۳- الگوهای رفتاری کودکان در برخورد با مشکلات زندگی ، چه گونه از مشاهده سریال های پلیسی تاثیر می گیرد ؟

۴- بروز رفتار خشونت آمیز بر اثر مشاهده سریال های پلیسی ، با تعداد فرزندان چه رابطه ای دارد ؟

۵- میان رفتار خشونت آمیز پدر و مادر با فرزندان و تاثیر پذیری فرزندان از سریال های پلیسی می توان رابطه ای یافت ؟

۶- وضعیت رفاهی کودکان در خانواده ، چه رابطه ای با میزان تاثیر پذیری آنها از سریال های پلیسی دارد ؟ 

 

فرضیات :

۱- هر اندازه ساعات مشاهده سریال ها و فیلم های پلیسی افزایش یابد ، خشونت در رفتار کودکان نیز افزایش می یابد.

۲- هر اندازه سن کودکان افزایش می یابد ، میزان تاثیر پذیری آنها از سریال های پلیسی کمتر است .

۳- هر اندازه تعداد فرزندان بیشتر باشد ، امکان بروز خشونت پس از مشاهده سریال های پلیسی بیشتر است .

۴- کودکانی که در معرض تماشای سریال های پلیسی اند ، برای حل مشکلات خود با دیگر کودکان ترجیح می دهند از روشهای خشونت آمیز استفاده کنند .

۵- هر قدر پدر و مادر رفتار خشونت بارتری داشته باشند کودکان تاثیر بیشتری از فیلمهای پلیسی می گیرند .

۶- کودکانی که از لحاظ رفاهی در سطح مطلوبی نیستند ، بیشتر در معرض تاثیر خشونت بار سریال های پلیسی قرار دارند.

 

 


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
تاريخچه تمبر: در سال 1635 ميلادي يكي از كارمندان پست فرانسه به نام (مسيوولايه ) پاكتي با علامت ويژه ابداع كرد و به جريان انداخت . در سال 1830 ميلادي يكي از سوئدي به نام (تممبر) پيشنهاد كرد كه براي اطمينان از براي وصول كرايه پستي مهري بر روي مرسوله ها زده شود. يك نفر سويسي به نام (جيمس چالمره ) تمبر هايي در چاپخانه خود چاپ كرد و آنها را در سال 1834 به دولت انگليس عرضه نمود . در سال 1873 ميلادي (رونالد هيل ) كارمند ارشد ادره پست انگليس اهميت كار را در مجلس عوام به تاييد رساند. دولت انگليس در ماه مه سال 1840 نخستين تمبر دنيا را به ارزش يك و نيم پني با تصوير ملكه انگليس (معروف به پني سياه ) چاپ و منتشر كرد، به اين ترتيب رونالد هيل پدر و ابداع كننده تمبر پستي در جهان است . در ايران نيز در سال 1292 هجري قمري اولين تمبر پستي منتشر شد. تمبر كلمه اي فرانسوي از ريشه لاتين رساند. دولت انگليس در ماه مه سال 1840 نخستين تمبر دنيا را به ارزش يك و نيم پني با تصوير ملكه انگليس (معروف به پني سياه ) چاپ و منتشر كرد، به اين ترتيب رونالد هيل پدر و ابداع كننده تمبر پستي در جهان است . در ايران نيز در سال 1292 هجري قمري اولين تمبر پستي منتشر شد. تمبر كلمه اي فرانسوي از ريشه tempannam به معني زنگ و طنين صوت گرفته شده است . البته به نظر نگارنده كتاب (تاريخ پست و تلگراف و تلفن) كلمه تمبر از كلمه مغولي (تمغا) به معني مهر و آن هم از كلمه (تنخواه) فارسي به معني پول گمرك و مهر مربوط به آن گرفته شده است .


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
طنزهاي تاريخي : آقا محمدخان قاجار : معلم تاريخ از شاگردي كه دو سال را در كلاس سوم بخاطر درس تاريخ مانده بود پرسيد: آقامحمدخان قاجار چه كرد؟ دانش‌آموزجواب داد؟ دو سال مرا مردود كرد1 * * * * * اسكندر : بچه توچقدر كودني! اسكندر وقتي اندازه تو بود نصف دنيا را ميشناخت. شاگرد: آخه آقا! اون معلمش ارسطو بود!.2 * * * * * خواستگار باستان‌شناس : دختري هركس به خواستگاري‌اش مي‌رفت رد مي‌كرد، تا اينكه روزي جواني باستان‌شناس به خواستگاري او رفت. او فورا قبول كرد. علت را پرسيدند؟ گفت: براي اين پذيرفتم كه هر چه سن من بالاتر رود ارزش من نزد او بيشترخواهد شد.3 * * * * * حمام فين كاشان : معلم تاريخ : پسرجان چقدر كثيف هستي! چند روز است كه حمام نرفته‌اي؟ دانش‌آموز: آقا اجازه، از روزي كه شنيده‌ام اميركبير را در حمام فين كاشان كشته‌اند!4 * * * * * تنبل تنبل‌ها : ميگويند روزي شاه عباس تصميم مي‌گيرد همه تنبل‌هاي ايران را جمع كند و برايشان يك تنبل خانه بسازد. از تمام ايران تنبل‌ها را روانه پايتخت كردند. شاه عباس تصميم گرفت كه ببيند از اين افراد كدام يك از همه تنبل‌ترند و دستور داد همه را درخزينه حمام بريزند. ]حوض بزرگي كه زيرش آتش بود[ وآب خزينه را مرتب گرم كنند. به مروركه آب داغ ميشد عده‌اي خودشان را بيرون كشيدند تا بالاخره فقط دو نفر دز خزينه ماندندكه داشتند آب پز مي‌شدند ولي حالي نداشتند كه بيرون بيايند. بالاخره يكي از آنها گفت:سوختم! ديگري گفت: ميمردي اگرميگفتي سوختيم!5 * * * * * انسان ماقبل تاريخ : عده اي جهانگرد براي بازديد به موزه انسان شناسي رفته بودند.در داخل يكي از ويترين‌ها اسكلت يك انسان قرار داشت وروي قفسه نوشته شده بود «يك انسان ماقبل تاريخ». پسربچه‌اي كه با پدرش براي بازديد از موزه آمده بود، با ديدن اسكلت رو به پدرش كرد وگفت: پدرجان! انسان‌هاي ماقبل تاريخ اين شكلي بودند؟ پدر كه خيلي ادعاي فهم داشت جواب داد: بله پسرم، انسان‌هاي اوليه فقط استخوان بودند، بعدا رفته رفته گوشت و پوست به آنها اضافه شد


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

جامعه و جامعه شناسي
نويسنده: كاميار صداقت ثمرحسيني

معادل واژه ي Sociology « جامعه شناسي » و در عربي « علم الإجتماع » مي باشد. اگر چه گاه در زبان فارسي نيز از اصطلاح علم الاجتماع استفاده شده است. به نظر مي رسد كه اصطلاح علم الاجتماع، به جهت استفاده از واژه ي علم ( نوع خاصي از شناخت ) دقيق تر باشد. با توجه به آنكه هر شناختي شناخت علمي نيست، علم الاجتماع محدوده ي مشخص تري از فضاي مفهومي اين واژه را در بر دارد.

در ادبيات اجتماعي جهان اسلام از ريشه ي ( جمع ) مشتقات و مصطلحات بسياري ساخته شده است. از لحاظ زبان شناسي هر اندازه كه درباره ي موضوعي بيشتر انديشه شود، اصطلاحات علمي آن افزايش يافته و علاوه بر آن مفاهيم از عرصه ي كليات به جزئيات گسترش پيدا مي نمايد. به عنوان مثال به برخي از اصطلاحات علمي و فلسفي از ريشه ي ( جمع ) توجه نماييد:

إجتماع إنسانيّ = جمع + إنس / إجتماع بدويّ = جمع + بدو / إجتماع تغلّب = جمع + غلب / إجتماع حضريّ = جمع + حضر / إجتماع ضروريّ = جمع + ضرر / إجتماع طبيعيّ = جمع + طبع / إجتماع مدنيّ = جمع + مدن / إجتماعات = جمع / إجتماعات كاملة = جمع + كمل / إجتماعات ناقصة = جمع + نقص و ... [1]

البته در برخي از سنت هاي مطالعاتي در جهان اسلام از اصطلاح « عمران » از ريشه ي ( عمر ) براي طرح مسايل اجتماعي استفاده مي شده است. سنتي كه عمدتا به ابن خلدون، مقريزي و ابن ازرق منتسب بوده و در نظر برخي از متفكران غربي و نيز جهان اسلام ريشه هاي اوليه ي جامعه شناسي بدان باز مي گردد. ابن خلدون معتقد بود كه علم عمران علم مستقلي است. استقلال علوم در تفكر اسلامي به استقلال موضوع، مسايل و مبادي علم است. عمران علم مستقلي است زيرا موضوع مستقلي دارد و آن عمران بشري و اجتماع انساني است و مسايلي دارد و آن كليه ي عوارضي است كه بر اين موضوع وارد مي شود.[2]

معادل عمران را مي توان Society و در برخي تعابير Civilization دانست. برخي از اصطلاحات هم خانواده ي آن عبارتند از: عمران البادية = عمر + بدو / عمران بدويّ = عمر + بدو / عمران حضريّ = عمر + حضر و ...

در اصطلاح تخصصي جامعه شناسي شناسايي علمي « جامعه » است. لذا پيش از هر كاري مي بايد جامعه و معرف هاي اصلي آنرا كه به مثابه ي مسايل اساسي علم جامعه شناسي مطرح مي باشند، مورد توجه قرار داد. اما پيش از تشريح مفهوم جامعه، به اجمال معرف هاي اساسي شناخت علمي را بيان مي نماييم.

شناسايي علمي عبارت است از:

1. شناختي نظام يافته باشد.

2. بر واقعيتي دلالت داشته باشد كه بي نياز از وجود و يا عدم وجود پژوهشگر است.

3. مبتني بر استدلال و ادله ي منطقي باشد

4. افاده ي يقين صد در صد نمايد

5. از طريق روش معتبر و متناسب با موضوع آن علم مورد بررسي قرار گيرد.

جامعه چيست؟

به جهت تعريف جامعه شناسي، لازم است تا ابتدا فضاي مفهومي واژه ي « جامعه » را روشن نماييم جامعه متشكل از افرادي است كه به جهت رفع نيازهاي خود { و اهداف و منافع مشترك } با يكديگر رابطه برقرار مي نمايند. امري كه مستلزم برقراري قواعد و سلسله مراتبي به منظور نظم بخشيدن به آن مي باشد. همچنان كه مشاهده مي شود، فضاي اصطلاحي واژه ي جامعه دربردارنده ي چند معرف اساسي است:

1. وجود روابط ميان انسان ها ،

2. نياز انسان ها به برقراي روابط بين خويش،

3. برقراري قواعد و سلسله مراتبي به جهت تنظيم اين روابط.[3]

ارتباط ميان انسان ها: [4]

تشكيل جامعه بدون وجود اعضايي براي آن و از آن مهم تر ارتباطي ميانشان ناممكن است. از دير باز دانسته شده بود كه انسان ها به گونه اي خلق شده اند كه نمي توانند به تنهايي زندگي نمايند. در اينجا تنها جمع شدن عده اي از افراد مطرح نيست. بلكه علاوه بر تشكيل اجتماع، انجام « تعاون » در حوزه هاي مختلفي مانند پوشاك، مواد غذايي و ... مورد نظر است. ابن مسكويه در اين مقصود گاه از اصطلاح « تضافر »[5] ( همكاري و پشت هم را گرفتن، يكپارچگي ) بهره گرفته است.

در منابع اصلي جهان اسلام بر ضرورت وجود « جماعة »[6] ( جمع ) بر پايه ي حق تاكيد شده است. حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در يكي از بيانات بلند و نوراني خود ، پس از مذمت افراط و تفريط كنندگان در حق آن حضرت مي فرمايند كه « فإن يد الله مع الجماعة و اياكم و الفرقة »[7] در اينجا جماعت در مقابل تفرقه و بر پايه ي شريعت اسلامي مي باشد. و از اين رو مي توان گفت كه : هر چه پيوندهاي جامعه بيشتر باشد، احتمال بقاي آن بيشتر است و هر چه پيوندهاي موجود در يك جامعه كمتر شود، احتمال فروپاشي آن بيشتر مي گردد.

توجه:

جامعه شناسي بر اساس يك تقسيم بندي سنتي به دو قسم تقسيم مي شود:

جامعه شناسي نظم،

جامعه شناسي تضاد.

معمولا مطالعات شاخه ي « جامعه شناسي نظم » بيش از آنكه به روابط از ديد علل شكل گيري آن توجه نمايند، سمت و سوي بحث خود را به وظايف انسان ها در قالب اين روابط باز مي گردانند. لذا بيشتر به دنبال يافتن پاسخ اين پرسش هستند كه انسان ها چه وظايفي را انجام داده و چگونه آنرا انجام دهند تا بهترين كاركرد را در قبال حفظ نظم اجتماعي داشته باشند؟ به عبارت ديگر به دنبال نگهداشت حفظ « تعادل » در روابط اجتماعي است. البته جامعه شناسي تضاد نيز با بررسي حوزه هاي گسست اجتماعي و با تاكيد بر علل شكل گيري روابط اجتماعي ، از زاويه ي ديگري به موجوديت جامعه مي انديشند.

نياز[8] :
« نياز » هسته ي مهم ديگري از مفهوم جامعه است. تقريبا همه ي متفكران جهان اسلام پذيرفته اند كه آغاز شكل گيري جامعه بر پايه ي « نياز » انسان ها مي باشد. به عنوان مثال فارابي ( 339 هـ / 950 م ) معتقد است كه هر انساني به صورت فطري نيازمند قرار گرفتن در اجتماع و تعاون با يكديگر به جهت رفع نيازهاي هم مي باشد. او شكل گيري جوامع انساني را بر اساس پاسخ دهي به نيازهاي انسان ها توسط يكديگر ارزيابي مي نمايد.[9] و ابن مسكويه نيز در « تهذيب الأخلاق » با بيان آنكه انسان « بالطبع » مدني ( = اجتماعي ) است، آدمي را ضرورتا نيازمند برپايي اجتماعي مي داند كه در آن مردمان بسياري وجود داشته باشند تا با رفع نيازهاي يكديگر انسانيت را به تمامي بنا نهند. [10] همچنين نويسندگان رسائل إخوان الصفا متوجه اين معنا شده بودند كه حكمت الهي و عنايت رباني ايجاب مي كند كه « صنائع » مختلفي مانند تدبير سياست، تجارت، و ... در جامعه شكل مي گيرد. در اين معنا مُثَل مردمان جامعه مثل برادراني از پدر واحدي و در منزلي واحد است كه با هم در امر معاش خود همكاري نموده و هر يك از زاويه اي بدان مي پردازند. علت ساخت اصطلاحات مختلفي چون الكيل، ( پيمانه ) الوزن، الثمن، الأجرة و ... ناشي از همين نياز به تعاون است حكمت آن اين است كه ايشان را به كوشش و كار و همكاري برانگيزاند تا هر انسان به حقوق ناشي از كار و فعاليتش برسد.[11]

بنابراين دانسته شد كه ايجاد روابط و همكاري ميان انسان ها بر پايه ي رفع نيازهاي شان مي باشد. اما اين نيازها كدامند؟ بر اساس يك تقسيم بندي پر سابقه و قابل تامل در جهان اسلام، اين نيازها به سه دسته ي « ضروري / حاجيّ / كمالي تقسيم مي شود. [12]

نياز ضروري
نيازهايي است كه در صورت تامين نشدن آنها زندگي انسان ها مختل مي گردد. امر ضروري عبارت از آن چيزي است كه در صورت فقدان آن منجر به اختلال در زندگي انسان ها مي گردد. اين اختلال مي تواند در امور زير واقع گردد: دين / جان / عقل / نسل / مال.

نياز حاجي
نيازهايي در سطحي فراتر از حداقل هاي زندگي انسان ها، اما نه به شيوه ي اسراف كارانه و خوشگذرانه مي باشد. « الحاجي » عبارت از چيزي است كه رافع سختي و مشقت از زندگي انسان ها بوده و با فقدان آن زندگي انسان ها دچار اختلال نمي گردد.

نيازهاي كمالي[13]
نيازهايي كه بر پايه ي مصرف به خاطر مصرف بيشتر صورت مي گيرد. امكان بي نيازي از آنها كاملا موجود است و شامل زندگي اي مملو از ناز و نعمت و خوشگذراني ( الترف و النعيم ) مي باشد.

بر اين اساس مي توان به سه دسته شكل گيري روابط اجتماعي اشاره داشت:

1. روابط اجتماعي مبتني بر نيازهاي ضروري انسان ها

2. روابط اجتماعي مبتني بر نيازهاي سطح متوسط

3. روابط اجتماعي مبتني بر نيازهاي تجملاتي

به عنوان مثال فلسفه ي وجودي بازار پاسخي به نيازهاي انسان هاي جامعه است. اما ضرورت وجود بازار دليل بر آن نمي شود كه هر آنچه در آن عرضه گردد مبتني بر نيازهاي واقعي انسان ها باشد. به عبارت ديگر آيا همواره نيازهاي احساس شده ي اعضاي جامعه ( مانند بسياري از موارد جراحي هاي غير ضروري به جهت « زيبا شدن » و « زيبايي بيشتر » در ايران ) همان نيازهاي واقعي ايشان خواهد بود؟ روند نادرست نيازآفريني در كشور مورد انتقاد بزرگان ديني كشور بوده است. چنانكه آيت الله العظمي مكارم شيرازي در درس خارج فقه خود مي فرمايند: «... نه تنها در برق، بلكه در بسياري از بخش‌ها جامعه ما گرفتار اسراف است. مصرف بالاي بنزين در ايران يك فاجعه است. بايد با برنامه‌ريزي مسؤولان و فرهنگ سازي مناسب توسط رسانه ها از اسراف جلوگيري شود. مي‌بايست براي مردم تبيين شود كه صرفه جويي، عشق و علاقه به استقلال كشور است و تا فرهنگ سازي نشود جريمه كار ساز نخواهد بود. وي اضافه كرد: كشور ما از هر نظر غني و ثروتمند است، افراد با استعدادي نيز در اختيار داريم ولي مشكل ما فرهنگ اسراف است. بد بودن اسراف را از دوران تحصيل در كتاب‌هاي درسي به نوجوانان و جوانان بياموزيم، رسانه‌هاي گروهي و مطبوعات هم بايد نقش خود را در اين زمينه ايفا كنند. » [14]

ابن خلدون متوجه شده بود كه هر چه انسان ها از روستا و باديه وارد شهرها مي شوند، دچار تغيير فرهنگ مي گردند. او با مقايسه ي درختان شهر و روستا نشان مي دهد كه نظام كاشت درخت در روستا به جهت « توليد » است، اما نظام كاشت درخت در شهر به جهت تزيين و زيباسازي است. همچنين با افزايش جمعيت شهري و رشد آباداني در آن متوجه تنوع ميوه ها و خوردني هايي گرديد كه روستاها فاقد چنين تنوعي بوده اند. [15]

بر همين اساس، دانشمند ديگري به نام ابن ازرق « صنائع [16]» را بر دو قسم تقسيم بندي مي نمود. [17]

1. صنائع ضروري:

كه خود بر دو قسم مي باشند: ا. در موضوع شريف اند: مانند مامايي، طب و نويسندگي ( كتابت ) 2. صنائع ضروري كه در موضوع شريف نيستند ماانند كشاورزي ، دوزندگي، تجارت، بافندگي، بنايي.

2. صنائع غير ضروري:

در اينجا معيار تقسيم بندي ابن ازرق بر اساس واژه ي ( التَرَف ) مي باشد. معمولا معادل اين واژه در انگليسي Luxury در نظر گرفته مي شود. اما اين معادل، عمق مفهوم ترف را نمي رساند. زيرا مساله تنها به جنبه ي نمايشي و يا مصرف بيش از نياز يك چيز باز نمي گردد. وقتي گفته مي شود: « اَترفَتـْهُ النِّعـْمَةُ » به اين معناست كه ( گويي ) خود نعمت منجر به نافرماني و بيراه رفتن او گرديد. با دقت در اين آيات الهي تامل نموده ( و به تفاسير مختلف ) در اين زمينه مراجعه نماييد:

وَ إذآ أَرَدْنآ أن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا القَوْلُ فَدَمَّرْنـَها تَدْمِيراً ( الإسراء / 15 ) { و آنگاه كه ما اراده كنيم كه مجتمعي را هلاك سازيم، خوش گذرانان آنها را امر مي كنيم، پس وقتي آنها در آن جمع فاسق گشتند پس بر آنها عذاب ثابت شد پس آنها را درهم كوبيديم. } [18] إنَّهم كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِيْنَ B 45 C وَ كَانُوا يُصِرُّونَ عَلَي الْحِنثِ الْعَظِيِم B 46 C ( الواقعة ) { عذاب آنها بدين سبب است كه از اين پيش ( در دنيا ) به ناز و نعمت پرداختند و بر گناه بزرگ لجاجت و اصرار داشتند. } [19]

ابن ازرق در تحليل صنائع غير ضروري در جامعه، آنها را بر دو دسته تقسيم مي نمايد.

الف ـ صنائعي كه تَرَف در آن كم است.

ب ـ صنائعي كه در اوج تَرَف مي باشند. نمونه هايي از اين نوع مشاغل آموزش طبل زني، آموزش رقص و آواز تا آموزش مرغان و حيوانات به جهت سرگرمي، بازي و يا شعبده بازي مي باشد.

نظريه ي نيازها:

يك متفكر رواشناس غربي به نام آبراهام ماسلو ، نظريه ي مشهوري را در زمينه ي نيازها ارائه داده است.[20] او نيازها را فطري مي دانست. اما نيازهاي جسمي را در محوريت و ارجحيت قرار مي داد. ماسلو نيز به مانند بسياري از متفكران اجتماعي پيش از خود بر « فطري » بودن نيازها تاكيد مي نمود. اما در ترسيم سلسله مراتب نيازها، اولويت را بر پايه ي نيازهاي زيستي و جسمي ترسيم مي نمود. نيازهاي زيستي ( مانند غذا، آب، اكسيژن، كاني ها و ويتامين ها ) مي باشند. كه در صورت اختلال در كسب آنها، زندگي انسان ها دچار مشكل يا منجر به مرگ انسان مي گردد. اما آيا همواره اولويت اصلي انسان ها در رفع نيازهاي زيستي شان قرار دارد؟ شواهد بسياري { از فداكاري انسان ها مانند ايثار شهداء و يا مادر نسبت به فرزند } موجود است كه اين اولويت را زير سئوال مي برد. با وجود انتقادات وارده به نظريه ي ماسلو، توجه و تمركز نظريه ي وي بر نيازها انسان به روابط اجتماعي و محبت در قالب گروه هاي مختلف اجتماعي نظير دوستان، خانواده، و ... نتايج مفيدي را در تفكر اجتماعي به همراه داشته است. در اين خصوص توجه به چند نكته لازم مي باشد:
1. انسان نياز انسان به برقراري رابطه با ديگر انسان ها در شبكه ي كلي تري از چهار نوع رابطه قرار مي گيرد: رابطه انسان با خداوند / رابطه انسان با خويشتن / رابطه انسان با انسان / رابطه انسان با طبيعت . جز در رابطه ي اول { كه انسان همواره عبد است و خداوند معبود }، بقيه ي روابط اعم از فردي، اجتماعي و يا طبيعي قابل تغيير و تحول اساسي مي باشند. { مثلا انسان مي تواند طبيعت را تسخير نمايد. }

2. نياز به روابط اجتماعي، يك نياز پايدار است.

3. معمولا نيازهاي جسمي اشباع پذيرند. اما نيازهاي معنوي و روحي اشباع ناپذيرند. گاه ممكن است با ارضاي نيازهاي انسان ( = خوشحالي ) احساس نيازمندي به آن بيشتر گردد.

از تنگي چشم فيل معلومم شد

آنانكه غني ترند، محتاج ترند.

4. ممكن است كه انسان ها به شكل فردي و يا جمعي در شناخت اولويت اصلي در نيازهاي خود دچار اشتباه گردند. لذا نيازمندي ذهن ايشان از نيازهاي واقعي شان فاصله مي گيرد.

5. مهم ترين موضوع مورد نظر برنامه ريزان و راهبردشناسان كشورهاي پيشرفته در عرصه ي جامعه شناسي در درجه ي اول جلوگيري از افزايش بي رويه ي « احساس نياز » به نسبت توليد در آن جوامع و از سويي ديگر ايجاد نيازمندي در ميان ديگر ملل جهان { به ويژه كشورهاي نفت خيز } مي باشد تا از طريق تشديد نيازمندي آنها اقتصاد و رفاه اجتماعي جوامع خود را تضمين نمايند.

6. نقش نظام اجتماعي و شرايط اجتماعي حاكم بر آن بر ساخت الگوي نيازمندي هاي مان تاثيرگذار است. اگر زماني در هنگام نگارش « قابوسنامه » نويسنده نيازمند نگارش بابي در تشريح نحوه ي خريد و فروش بردگان بود، آيا اكنون نيز چنين نيازي احساس مي شود؟ [21]

7. با توجه به آنچه بيان گرديد مي توان گفت كه گسترش كمي روابط و يا نيازها ملاك پيشرفت يك جامعه نمي باشد. زيرا هر چه الگوي نيازمندي ما در جامعه افزايش يابد، و تناسب ميان احتياجات انسان در نظر گرفته نشود، و هر چه جامعه به سوي نياز آفريني بيشتر سوق داده شود، جامعه از حالت طبيعي خود خارج مي شود.از اين رو يكي از اهداف اصلي جامعه شناسي دريافت علل شكل گيري نيازهاي واقعي و كاذب در جامعه و شناسايي نحوه ي گسترش آن و در نتيجه فروپاشي جامعه مي باشد. تا از اين طريق بتواند به درمان آن بپردازد.

برقراري قواعد و سلسله مراتبي به جهت تنظيم اين روابط.:

دانستيم كه ايجاد روابط ميان انسان ها بر پايه ي مجموعه اي از نيازهاي احساس شده ي ايشان مي باشد اما هر نياز احساس شده اي، نياز واقعي ما نخواهد بود. ضمن آنكه معيار نيازها از جامعه اي تا جامعه ي ديگر بسيار متفاوت خواهند بود. اما مساله تنها در نياز به اجتماع براي همكاري خلاصه نمي شود. حضرت علامه حسن زاده آملي در شرح نمط نهم اشارات و تنبيهات ابن سينا، اشاره دارند كه مراد حكما از اينكه انسان بالبع مدني است، مدني نه به معناي شهر متعارف كه مدني به معناي اجتماعي است. يعني انسان به تعبير ابن سينا احتياج به معاوضه و معارضه دارد. از سوي ديگر به جهت آنكه تزاحم و كشمكشي در اين بين ايجاد نگردد، مساله ي شرع و شارع ( قانون و قانونگذار ) پيش مي آيد. قانون خداوند در طبيعت اجرا مي گردد و هيچ تخلف و تزاحمي در آن ايجاد نمي گردد. بنابراين بهترين قانوني كه حكماي اسلامي براي اداره ي يك جامعه شناخته بودند، شريعت اسلام بود.[22] غزالي به درستي اشاره دارد كه هر اجتماعي نيازمند برقراري عدل و قانوني حاكم در روابط متقابل مي باشد تا از اين طريق جلوي درگيري، و نزاع و در نتيجه از ميان رفتن انسان ها گرفته شود. در اينجا بحث مهم وازع مطرح مي بشود كه خود بر دو قسم است. 1 ـ وازع ذاتي : متقاعد شدن فرد از درون و تسليم شدن : بر اثر تعليم و تربيت ديني و يا اخلاقي . 2 ـ وازع بيگانه ( اجنبي ): سلطه از بيرون بر فرد. از طريق غلبه / تنبيه و ... [23]

علم سياست از همينجا آغاز مي شود. يعني متوجه بررسي نوع خاصي از روابط ميان انسان ها ـ كساني كه حاكم اند و رعيت ـ در جهت تنظيم اموراتشان است.

هنجار Norm به معناي معيار انجام مقايسه و قواعد اجتماعي مي باشد. در جامعه هر جزئي كه بخواهد در داخل يك شبكه قرار گيرد، بايد با آن شبكه جور باشد. قواعد فوق به صورت نامرئي نقش نگهداري روابط اجتماعي را ايفا مي نمايند. برخي از اين هنجارها مفيد و برخي ديگر منفي مي باشند. هر چه از هنجارهاي مفيد جامعه كاسته شود، و هنجارهاي ناپسند به جاي آن قرار گيرد، روابط اجتماعي دچار اختلال مي گردد.

البته هنجارها از طبقات « مهم » در جامعه قابل انتشار به ديگر طبقات مي باشد چنانكه غزالي در بحث مربوط به « طباع الرعية » مي گويد كه حكما گفته اند كه طبع رعيت متاثر و نتيجه ي طبع حاكمان شان است. مردم عامي دنباله رو چيزي مي شوند كه در جامعه ارزش تلقي مي گردد و به آن اقتدا مي نمايند. در تاريخ آمده كه « وليد بن عبدالملك » ( بني اميه ) به دنبال كاخ سازي و باغات بود، ايجاد خانه هاي مجلل و باغات در دوره اش رونق گرفت. و در زماني هم كه سليمان ابن عبدالملك غرق در پرخوري و عيش و نوش گرديده بود، فرهنگ رايج در زمانش چنان رواج يافت.

به عنوان آداب همسايگي توسط يك سري از ارزش ها و هنجارهاي اجتماعي به صورتي خودكار رعايت مي گردد. ارزش ها و هنجارهايي كه از ديرباز در متون اخلاقي ـ اجتماعي جهان اسلام ديده مي شود. مثال غزالي در بحث مربوط به آداب همسايگي اشاره دارد كه در برخورد با همسايگان نيازمند رعايت اموري چند مي باشيم. مانند

اول سلام نمودن،
عدم اطاله ي كلام در ديدار با او،
عدم درخواست بسيار از همسايگان،
عيادت در بيماري اش،
تسليت در عزايش،
تبريك در شادماني اش،
زيبا و لطيف سخن گفتن با كودكانش،
رعايت عفت و پاك چشمي به نواميس اش و ... .[24]
اگر به دقت به اين موارد توجه شود، در مي يابيم كه هر يك از آنها نوعي قانون و قاعده ي اجتماعي مي باشد. كه به جهت ايجاد فضاي بهتري در ارتباطات اجتماعي { متاثر از شريعت } مطرح شده است.
--------------------------------------------------------------------------------

[1] در اين زمينه ر.ك: سميح دغيم: 2000، موسوعة مصطلحات العلوم الإجتماعية و السياسية في الفكر العربي و الإسلامي، بيروت ( ط 1 ) ، مكتبة لبنان ناشرون، ( ذيل واژگان مذكور )

[2] ابن خلدون: 2000، مقدمة ابن خلدون، بيروت ( ط 1 )، دار الكتب العلمية، ص 29.

[3] به جهت مطالعه ي بيشتر ر.ك: فرامرز رفيع پور: 1378، آناتومي جامعه، مقدمه اي بر جامعه شناسي كاربردي، تهران ( چاپ اول ) شركت سهامي كتاب، ص 35. / از آثار ترجمه قديمي به زبان فارسي ر.ك : آنتوني گيدنز: 1374، جامعه شناسي، ( ترجمه ) منوچهر صبوري، تهران ( چاپ دوم ) ، نشر ني، ص 9.

[4] Relationship

[5] Coalition

ر.ك: احمد بن مسكويه: 1966، تهذيب الأخلاق، ( تحقيق ) قسطنطين زريق، بيروت، ص 27.

Group of People / Community [6]

[7] نهج البلاغه: 1368، ( ترجمه ) سيد جعفر شهيدي، تهران ( چاپ اول ) ، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، ص 125. { ذيل خطبه ي 127 تحت عنوان : و من كلام له عليه السلام للخوارج ايضا } آن حضرت عليه السلام در ادامه مي فرمايند كه « آن كه از جمع مسلمانان به يك سو شود، بهره ي شيطان است. چنانكه گوسفند چون از گله دور ماند، نصيب گرگ بيابان است. ( فإنَّ الشَّاذَّ مِنَ النَّاس لِلشَيْطَانِ كَمَا أن الشَّاذّ مِنَ الغَنَمِ لِلذِّئبِ. )

[8] Need

[9] فارابي : 1973، كتاب آراء اهل المدينة الفاضلة، ( تقديم ) ألبير نصري، بيروت ( ط 3 ) دار المشرق، ص 117 ـ 118.

[10] ابن مسكوية : 1966، تهذيب الأخلاق، ص 14 ـ 15.

[11] محمد العربي الخطابي: 1998، موسوعة التراث الفكري العربي الاسلامي، ، بيروت ( ط 1 ) دار الغرب الإسلامي، صص 154 ـ 155. او به نقل از: رسائل أخوان الصفا و خلان الوفا: 1957، بيروت، دار صادر و دار بيروت، ج 1، صص 99 ـ 100.

[12] محمد عابد الجابري: 2001، فكر ابن خلدون العصبية و الدولة، بيروت ( ط 7 ) مركز دراسات الوحدة العربية، ص 294. وي تعريف ابن خلدون از اين واژگان را چنين مطرح نموده است: ابن خلدون اين اصطلاحات را از حوزه ي فقهي‌شان وارد در حوزه علم عمران ـ خاصه در شئون معاش جامعه ـ نموده است و بر اين اساس:

ـ الضروري: عبارت است از آنچه كه به جهت حفظ حيات ضروري و الزام‌آور است و به رفع نيازهاي انسان‌ها در پاين‌ترين سطح اكتفا مي‌شود و آن نحوه زندگي قبايل باديه‌نشين است. { ضروري وضعيت مورد نياز همه انسان‌هاي عالم بوده ولي اكتفا به آن در قبايل باديه‌نشين است.{

ـ الحاجي: درجه برتر از ضروري بوده و بدون آنكه در رفع نيازهاي بشر به كمال رسيده باشد، شامل سطح زندگي بخش متوسط انسان‌هاي ساكن در روستاها و شهرها مي‌گردد.

ـ الكمالي: اشاره به حيات و زندگاني تجملاتي ( لوكس ) است. به زندگاني توام با ناز و نعمت و خوشگذراني( الترف و النعيم ) اطلاق مي‌شود كه مختص به طبقه ي اشراف حاكمه است.

[13] گاه از آن به محاسن العادات نيز تعبير شده است.

[14] خبر از شبكه اطلاع رساني رسا / 28 بهمن 1384 ـ www. RasaNews.com

[15]ابن خلدون: 2000، مقدمة ابن خلدون، ص

[16] صنائع ( صنع ) صناعة. انشاء الله در مباحث آتي مفهوم اجتماعي اين اصطلاح كه معادل انگليسي آن عبارت است از Arts و Industres مي باشد، تشريح مي گردد.

[17] سميح دغيم: 2000، موسوعة مصطلحات العلوم الاجتماعية و السياسيه و ...، ص 65. .

[18] ترجمه هاي قرآن از مرحوم آيت الله مهدي الهي قمشه اي مي باشند.

[19] نيز ر .ك: المومنون: 33 / الأنبياء: 13 / هود: 116 / سبإ : 34 / الزخرف: 23 / المؤمنون: 64.

[20] برخي از آثار وي عبارتند از:

Toward a Psychology of Being (1968), Motivation and Personality (first edition, 1954, and second edition, 1970), and The Further Reaches of Human Nature (1971).

[21] ر.ك : عنصر المعالي كيكاووس بن اسكندر بن قابوس بن وشمگير بن زيار: 1380. قابوس نامه، ( به اهتمام و تصحيح ) غلامحسين يوسفي، تهران ( چاپ يازدهم ) شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص 111 الي 119. { باب بيست و سوم در برده خريدن }

[22] حسن حسن زاده آملي: 1383، دروس شرح اشارات و تنبيهات ابن سينا ( به اهتمام ) صادق حسن زاده، تهران ( چاپ اول ) ، كتابسراي اشراق، ص 75.

[23] محمد عابد الجابري: 2001، فكر ابن خلدون: العصبية و الدولة، ص 305.

[24] سميح دغيم: 2000، موسوعة مصطلحات العلوم ... ص 265.


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

صفحات مقدماتی(عنوان-پیشگفتار-فهرست –چکیده)

فصل اول شامل:کلیات تحقیق

-عنوان تحقیق(کوتاه ورسا ودارای متغیرهای روشن باشد.)

1-مقدمه (به کلیات موضوع وزمینه ی آن اشاره کند.)

2- بیان مسئله : مهمترین بخش تحقیق می باشد که تمام ساختار ومحتوای یک تحقیق از بیان مسئله استخراج می شود و کسی بتواند بر نوشتار آن تسلط یابد  یک محقق شناخته می گردد.در بیان مسئله به سوابق ومنابعی که در ارتباط با موضوع نوشته شده ذکر گردد ومحقق به مشکلات جامعه با دسته بندی نمودن عوامل تاثیر گذار به شرح مشکلات می پردازد .محقق باید سوال اصلی تحقیق خود را در بیان مسئله ذکر وابعاد آن را بررسی وشرح کند.

3- اهمیت وضرورت تحقیق : یعنی این تحقیق چه فایده ای برای محقق و افراد جامعه دارد و عدم اجرای آن چه پیامدی خواهد داشت. وفواید بلند مدت وکوتاه مدت تحقیق را بنویسید.

4- اهداف کلی و جزئی تحقیق: هدف کلی همان موضوع تحقیق می باشد .و هدف جزئی موارد مطرح شده در بیان مسئله دسته بندی وجداگانه در این بخش ذکر می شود.

5- سوال یا فرضیه تحقیق: با تبدیل اهداف جزئی به جملات سوالی ، سوالات تحقیق بدست می آید.

6- بیان متغیرها ( مستقل وابسته )

مثال : بررسی موانع بازدید های علمی در مدارس راهنمایی مازندران

متغیر وابسته : موانع بازدید های علمی در مدارس

متغیر مستقل: 1- موانع اعتباری 2- موانع ارتباطی 3- موانع اداری

7- تعریف عملیاتی ونظری متغیرها ومفاهیم

تعریف نظری بر اساس نظرات نویسندگان با ذکر منبع می باشد.  ولی تعریف عملیاتی محقق  متغیر هایی را که قصد بررسی دارد ،برطبق  نظریه خودش تعریف می کند.

فصل دوم: ادبیات وپیشینه ی تحقیق

این فصل چند بخش دارد ونکات مهم در این فصل بررسی منابع ونظرات محققان  در ارتباط با موضوع می باشد . و لازم است که محقق به اینترنت آشنایی داشته باشد یا به کتب .کتابخانه های معتبر دسترسی یابد . در این فصل محقق باید آخرین مقاله ها وپایان نامه ها در ارتباط با موضوع را به همراه متغیر ها ونتایجشان ذکر کند .

فصل سوم : معرفی روش کارتحقیق

1-   معرفی روش تحقیق  2-  معرفی جامعه تحقیق 3-  معرفی شیوه ی نمونه گیری و تعیین حجم نمونه     4-  روش های گردآوری داده ها   5-  نحوه ی اجرای ابزار گردآوری داده ها    6- اعتبار و روایی ابزار    7-  روش های تجزیه و تحلیل داده ها   8- بیان قلمرو تحقیق(مکان  - زمان اجرا)  

فصل چهارم : تجزیه وتحلیل داده ها وبیان یافته های تحقیق(بررسی سوال یا فرضیه تحقیق به ترتیب اهداف جزئی یا سوالات تحقیق مندرج در فصل یک)  

فصل پنجم: بیان نتایج وتفسیر نتایج وبیان مشکلات تحقیق و ارائه راهکار وپیشنهاد بر اساس نتایج      

-بعد از فصل پنجم پیوست و ذکر منابع و چکیده ی انگلیسی می باشد.  -محقق بعد از اتمام تحقیقش می تواند مقاله یا پیشنهادی ارائه ودر مجلات چاپ نماید.

منابع برای مطالعه1- مقدمه ای برروش تحقیق در علوم انسانی،حافظ نیا2-روش تحقیق در علوم رفتاری ،دکتر حسن زاده   ودلاور 


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

بازماندی کهن از آداب ورسوم باستانی ایرانیان(زمان برگزاری دومین جمعه مهر هرسال)

آیین‌ها و باورداشت‌های مقدس، همواره برای مردمان باورمند بدان، به عنوان یک اصل مقدس و گرامی زنده می‌مانند و در کشاکش رویدادهای زمانه و هنگامه‌های گوناگون، تنها از شکلی به شکل دیگر در می‌آیند و یا وجه تسمیه خود را تغییر می‌دهند. نیایشگاه‌ها، زیارتگاه‌ها و هرگونه مکان مقدس دیگری نیز به همین گونه و در گذر زمان و بنا به مصلحت‌ها، پاره‌ای تغییرات در نام و آیین‌های وابسته به آن انجام می‌شود، اما تقدس خود را حفظ می‌کنند. از همین روی است که بسیاری از کلیساها در اروپا بر جایگه نیایشگاه‌های میترایی برساخته شده‌اند و بسیاری از مساجد و امامزاده‌ها در ایران، جایگاه آتشکده‌ها و دیگر نیایشگاه‌های کهن‌تر بوده‌اند و همان آتشکده‌ها نیز خود بر روی بازمانده‌های دیگری از نیایشگاه‌های پیروان و باورمندان به میترا و آناهید و تشتر و دیگران سر بر کشیده بودند.

امروزه در اردهال کاشان به پیروی از رسمی کهن آیینی به نام «قالی‌شویان» برگزار می‌شود که از برخی ویژگی‌ها و شیوه‌های برگزاری مراسم، پیوند آن با آیین‌های جشن تیرگان، ستایش تشتر/ تیر و یا دعای باران به دیده می‌آید.

«مشهد اردهال» در 40 کیلومتری غرب کاشان و در کنار راهی است که از راوند به سوی دلیجان می‌رود. در این محل بنای امامزاده سلطان علی بن محمد باقر قرار دارد که قدمت آن به سده ششم هجری می‌رسد و در طول زمان، به ویژه در عصرهای صفوی و قاجار، بناها و آرایه‌های معماری گوناگونی بر آن افزوده شده و هنوز هم می‌شود. بنای نیایشگاه بر کنار یک خشک‌رود و در نزدیکی دره و گردنه‌های کوه «اردل» واقع است و تکیه بر جبهه جنوبی کوهی نه چندان بلند دارد. در روستا و دشت پیرامون، بازمانده‌های قلعه‌ها، امامزاده‌ها، درختان کهنسال و دیوارهای بزرگ و کهن فراوانی به چشم ‌می‌خورد که نشانه‌ای از گذشته پر رونق آن ناحیه هستند. 

در صحن امامزاده، سنگابی بزرگ و نگارین برای آب آشامیدنی و حوض بزرگی جای دارد که از آب قنات غیاث‌الدین سیراب می‌شده است. در گذشته، اتاقی به نام «آتش‌خانه» یا «چراغ‌خانه» نیز در آنجا بوده که امروزه همانند نمونه‌های مشابه آن در زیارتگاه‌های دیگر، ویران شده است.

در روز سیزدهم مهرماه هر سال (امروزه در دومین آدینه مهرماه) که سالگرد شهادت امامزاده دانسته می‌شود؛ مردمان بسیاری از دور و نزدیک در اردهال گرد هم می‌آیند تا شاهد مراسم نمادین تغسیل امامزاده باشند. در این مراسم که منحصراً توسط اهالی روستای «فیـن» کاشان و چند روستای دیگر برگزار می‌شود و دیگران حق شرکت در آنرا نداشته و تنها تماشاچی هستند؛ یکی از قالی‌های درون بنای امامزاده، به عنوان قالی‌ای که به هنگام شهادت در تابوت او بوده و پیکر امامزاده را در آن پیچیده بوده‌اند، به صورت لوله‌شده بر دوش جوانان قرار می‌گیرد و آنان آنرا به سوی چشمه‌ای که در حدود چند صد متری شرق بنا واقع است، می‌برند. به دنبال این دسته، گروهی دیگر که هر یک چوبدستی بلندی را بر دست دارند، حرکت می‌کنند و با تکان دادن چوبدستی در هوا به نبردی نمادین با قاتل امامزاده می‌پردازند.

قالی بر کنار چشمه به زمین می‌آید و آب چشمه را به نشانه غسل دادن امامزاده بر آن می‌افشانند و آنگاه دوباره آنرا با شور و هیجان به سوی بنا باز می‌گردانند. پیش از ورود قالی به آرامگاه، چوب بدستان با دویدن و تکان دادن چوب‌ها و فریاد و شعارهای مهیج، نبرد با «اشقیاء» قاتل امامزاده را دنبال می‌کنند. رسیدن حاملان قالی به درگاه ورودی امامزاده و سپردن آن به گروهی دیگر که می‌باید آنرا به درون ببرند، همراه با تشریفات خاصی است که شدت ازدحام و فشار و کش‌وقوس‌های فراوان، آن هنگام را به لحظه‌هایی پر تب‌وتاب تبدیل می‌کند و بسیاری از جوانان چنان از شدت این همهمه و گیرودار از حال می‌روند که جز با دیدار آن، امکان توصیف دیگری نیست.

حاشیه این مراسم نیز دیدنی و جالب است. هزاران هزار مردمان و ماشین‌هایی که از دور و نزدیک در دشت اردهال گرد آمده و گاه تا چند روز اتراق می‌کنند؛ پرده‌خوانان و شبیه‌خوانان توانا که یادمانی از آیین‌های نمایشی ایرانی هستند؛ دست‌فروشان بسیار و بازار مکاره بزرگی که تا چند روز در دشت پیرامون برگزار شده و هر آنچه از شیرینی‌ها وخوراکی‌ها، پارچه و پوشاک، عطر و ادویه، آینه و کارد و ظروف آشپزخانه، تله موش و دام پرندگان، ابزار کشاورزی و زین‌ابزار اسب و چارپایان، تا هر آنچه که فروش و تماشای آن حتی به وهم کسی هم نمی‌رسد، از دیدنی‌ها و ویژگی‌های آیین قالیشویان مشهد اردهال است. بسیاری از مردم خرید پاره‌ای از جهیزیه دختران یا ابزار کشت و زرع خود از این بازار مکاره را خوش یمن و موجب برکت می‌دانند.

در زمینه رویدادهای تاریخی مربوط به چگونگی و چرایی ورود امامزاده به اردهال و وقایع پیش‌آمده و سپس جنگ‌ها و شهادت او، روایت‌های متعدد و بسیار متفاوتی گفته شده است که همین تفاوت‌ها و تناقض‌های فراوان، در کنار نبود اسناد تاریخی، نشانه‌ای از داستان‌گونه بودن همه آنهاست. از همین روی است که ملا محسن فیض کاشانی، حکیم و عارف عصر صفوی در کتاب «انجم فروزان» وجود شخصیتی به نام سلطان علی و آرامگاه او در مشهد اردهال را یکسره افسانه و خرافه می‌داند.

امروزه برخی از پژوهشگران و از جمله استاد جابر عناصری در«اساطیر و فرهنگ عامه ایران» (1374، ص 99 تا 101) این مراسم را بازمانده‌ای از جشن مهرگان می‌دانند. در حالیکه هیچگونه شباهتی بین مراسم قالی‌شویان با جشن مهرگان (جز نزدیکی زمانی این دو با یکدیگر) عرضه نشده است.

آیین قالیشویان اردهال کاشان در سیزدهمین روز مهرماه برگزار می‌شده که در سال‌های اخیر برای فراهم آمدن امکان بیشتر حضور مردم، در دومین آدینه مهرماه برگزار می‌شود. این مراسم شباهتی فراوان با آیین‌های کهن ایرانی و همچنین آیین‌های در پیوند با «تـشـتـر» (تـیـر)، پرنورترین ستاره سراسر آسمان و ایزد باران‌آور و بخشنده سال خوب و خرم دارد و ظاهراّ و به دلایل زیر نه تنها ارتباطی با وجه تسمیه شناخته‌شده خود ندارد، بلکه شباهتی فراوان با جشن تیرگان و دیگر آیین‌های باران‌خواهی دارد.

نخست اینکه، زمان برگزاری این مناسک که به سالگرد شهادت و تدفین امامزاده منسوب است، با گاهشماری خورشیدی سنجیده و انجام می‌شود که هیچ نمونه مشابهی در مناسبت‌های مذهبی دیگر ندارد.

دوم اینکه، سیزدهمین روز مهرماه برابر است با تیر روز از این ماه که نخستین تیر روز فصل پاییز و نخستین تیر روز از سال نوی زراعی است که می‌دانیم سال زراعی از ابتدای پاییز، آغاز و در پایان تابستان بعدی به پایان می‌رسد. (غیاث آبادی،1385)

این روز، هنگام یکی دیگر از چهار جشن تیرگان سالیانه است که سه جشن دیگری عبارتند از جشن سیزده‌بدر در سیزدهمین روز فصل بهار برای سالی که از ابتدای بهار آغاز می‌شود؛ جشن تیرگان در سیزدهمین روز تابستان، هم برای گاهشماری فعلی و هم برای سالی که از ابتدای تابستان آغاز می‌شده؛ و نیز جشن دیگری در سیزدهم (و گاه چهاردهم) ژانویه برای سالی که از ابتدای زمستان آغاز می‌شده و امروزه تنها در میان ارمنیان ایران روایی دارد.   

 از سوی دیگر نام فصل پاییز در بسیاری از متون ادبیات فارسی از جمله در شاهنامه فردوسی به گونه «تـیـرماه» آمده است و منظور از آن، نه ماه تیر که کل فصل پاییز یا خزان است. در آثار‌الباقیه ابوریحان بیرونی نیز از اول پاییز به نام «تیرماه» یاد شده و در فرهنگ اسدی توسی هم، تیر به معنای فصل خزان ضبط شده است. به عبارت دیگر، سیزدهم مهرماه برابر است با تیر روز از تیرماهی که خود نخستین تیر روز سال می‌بوده و مردمان در این روز برای آرزوی باران کافی و سالی پر باران و حاصلخیز به انجام آیین‌هایی در ستایش و گرامیداشت تشتر می‌پرداخته‌اند که نمونه‌های فراوان آن در «تشتر یشت» اوستا دیده می‌شود.(همان)

سوم اینکه، پیوند تابوت و تدفین و قالیشویی با مراسم دعای باران یا باران‌خواهی در نواحی گوناگون دیگری از ایران دیده شده است. چنین باورداشت‌هایی در متون جغرافیای تاریخی ایرانی نیز روایت شده است. اصطخری نقل می‌کند که مردمان شهر شوش تابوتی را یافتند که گفته می‌شد استخوان‌های دانیال نبی در آن بوده و «مردمان سوس آن تابوت را حرمت داشتندی و به وقت تنگی بیرون آوردندی و باران خواستندی» (اصطخری، مسالک و ممالک، به اهتمام ایرج افشار، چاپ سوم، 1368، ص 91).

چهارم اینکه، داستان‌هایی که از سرگذشت و جنگ‌های امامزاده با دشمنان، در باورها و نقل‌ها و قصه‌های مردم منطقه باقی مانده است نیز تا اندازه‌ای با آیین‌های باران‌خواهی در پیوند است. در گزارش‌هایی از این نمونه گفته می‌شود که امامزاده سلطان علی به هنگام جنگ با مشرکان دچار تشنگی سختی شد که چون دسترسی به آب نداشت، شمشیر خود را بر زمین فرو کرد و از جای آن شمشیر، چشمه آبی جوشان شد. همچنین گفته می‌شود که یکی از دلایل شکست امامزاده در جنگ، این بود که دشمنان بدخواه، گروهی از نسوان برهنه را به نبرد با او فرستادند که ایشان برای اجتناب از دیدار آنان، از نبرد خودداری کرد و این منجر به شکست شد. ارتباط چنین برهنگانی با طلب باران و آیین‌های نیایشی به درگاه ایزد باران‌آور، به فراوانی در اسطوره‌های بسیار کهن و به ویژه در اساطیر میاندورود (بین‌النهرین) فرا دست آمده است که اکنون فرصت مناسبی برای پرداختن بیشتر بدان نیست.

همچنین در روایت‌های دیگری از مردمان محلی، امامزاده را دلاوری می‌دانند که با اژدهایی «زرد زهر» که در کوه‌های خاوه (روستایی در غرب اردهال) منزل داشت، مبارزه کرده و او را هلاک می‌کند. در باورهای ایرانی، اژدها از نابود کنندگان و سوزندگان زمین زراعی و تباه‌گران آب‌ها دانسته می‌شود و در بند سوم از فرگرد یکم وندیداد، به روشنی از اژدها به عنوان عامل تباهی رود گرامی «دائیتیا» در «ایران‌وِیج» یاد می‌شود.

پنجم اینکه، نکته جالب دیگری که در این مراسم دیده، چنین است که پس از آب‌پاشی به قالی (و نه شستشو) و بازگشت حاملان قالی از کنار چشمه به سوی بنای امامزاده، گروهی از زنانی که به فراوانی در محل چشمه حاضر بودند، با کاسه‌های کوچکی که در زیر چادر به همراه داشتند و یا با کف دست، آغاز به پاشیدن آب به سر و روی یکدیگر کردند که البته برخی دیگر نیز آنان را از اینکار نهی می‌کردند.

منابع 1-فرهنگ معین 2- لغت نامه دهخدا 3-مجموعه یادداشت های رضا مرادی غیاث آبادی در بازدید از مراسم قالی شویان ،1385 4- یادداشت های شخصی نگارنده در مسافرت به اردهال ،1383 5- سایت سرزمین جاوید


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

«فرزندان من، دوستان من! من اكنون به پايان زندگي نزديك گشته‌ام. من آن را با نشانه‌هاي آشكار دريافته‌ام.وقتي درگذشتم مرا خوشبخت بپنداريد و كام من اين است كه اين احساس در کردار و رفتار شما نمایانگر باشد، زيرا من به هنگام كودكي، جواني و پيري بخت‌يار بوده‌ام. هميشه نيروي من افزون گشته است، آنچنانكه هم امروز نيز احساس نمي‌كنم كه از هنگام جواني ناتوانترم. من دوستان را به خاطر نيكويي‌هاي خود خوشبخت و دشمنانم را فرمان‌بردار خويش ديده‌ام.زادگاه من بخش كوچكي از آسيا بود. من آنرا اكنون سربلند و بلندپايه باز مي‌گذارم. در اين هنگام كه به سرای ديگر مي‌گذرم، شما و ميهنم را خوشبخت مي‌بينم و از اين رو می‌خواهم كه آيندگان مرا مردي خوشبخت بدانند.بايد آشكارا جانشین خود را اعلام كنم تا پس از من پريشاني و نابساماني روي ندهد. من شما هر دو فرزندانم را يكسان دوست مي‌دارم ولي فرزند بزرگترم كه آزموده‌تر است كشور را سامان خواهد داد.فرزندانم! من شما را از كودكي چنان پرورده‌ام كه پيران را آزرم داريد و كوشش كنيد تا جوان‌تران از شما آزرم بدارند.تو كمبوجيه، مپندار كه عصاي زرين پادشاهی، تخت و تاجت را نگاه خواهد داشت. دوستان یکرنگ براي پادشاه عصاي مطمئن‌تري هستند.هر كس بايد براي خويشتن دوستان يكدل فراهم آورد و اين دوستان را جز به نيكوكاري به دست نتوان آورد.به نام خدا و نیاکان درگذشته‌ي ما، اي فرزندان اگر مي‌خواهيد مرا شاد كنيد نسبت به يكديگر آزرم بداريد.پيكر بي‌جان مرا هنگامي كه ديگر در اين گیتی نيستم در ميان سيم و زر مگذاريد و هر چه زودتر آن را به خاك باز دهيد. چه بهتر از اين كه انسان به خاك كه اين‌همه چيزهاي نغز و زيبا مي‌پرورد آميخته گردد.من همواره مردم را دوست داشته‌ام و اكنون نيز شادمان خواهم بود كه با خاكي كه به مردمان نعمت مي‌بخشد آميخته گردم.هم‌اكنون درمی یابم که جان از پيكرم مي‌گسلد ... اگر از ميان شما كسي مي‌خواهد دست مرا بگيرد يا به چشمانم بنگرد، تا هنوز جان دارم نزديك شود و هنگامي كه روي خود را پوشاندم، از شما خواستارم كه پيكرم را كسي نبيند، حتي شما فرزندانم.از همه پارسيان و هم‌پیمانان بخواهيد تا بر آرامگاه من حاضر گردند و مرا از اينكه ديگر از هيچگونه بدي رنج نخواهم برد شادباش گويند.به واپسین پند من گوش فرا داريد. اگر مي‌خواهيد دشمنان خود راتنبيه كنيد، به دوستان خود نيكي كنيد.خداحافظ پسران گرامی و دوستان من، خدانگهدار.پس از اين گفتار، كورش بزرگ روي خود را پوشاند و درگذشت

 


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
روستا چیست؟ در مورد روستا و دِه تعاریف متعدد و زیادی گفته شده، ده یا روستا که در کتاب‌های نشر قدیم به صورت دیه هم دیده می‌شود، در زبان پهلوی، ده (Deh) در پارسی باستان (Dahya) به معنی سرزمین و در اوستا به شکل دخیو (Daxya) آمده‌است. در ایران، ده از قدیمی‌ترین زمان یک واحد اجتماعی و تشکیلاتی و جایی بوده‌است که در آن گروههایی از مردم روستایی برای همکاری در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گرد هم تجمع یافته‌اند. ده اساس زندگی اجتماعی ایران را تشکیل می‌دهد و اهمیت آن به اعتبار اینکه یک واحد تشکیلاتی در زندگی روستایی است، در سراسر قرون وسطی و از آن پس تا به امروز برقرار بوده‌است. تعاریف دیگر در عرف ده عبارت از محدوده‌ای از فضای جغرافیایی است که واحد اجتماعی کوچکی مرکب از تعدادی خانواده که نسبت به هم دارای نوعی احساس دلبستگی، عواطف و علائق مشترک هستند، در آن تجمع می‌یابند و بیشتر فعالیت‌هایی که برای تأمین نیازمندی‌های زندگی خود انجام می‌دهند، از طریق استفاده و بهره گیری از زمین و در درون محیط مسکونی‌شان صورت می‌گیرد، این واحد اجتماعی که اکثریت افراد آن به کار کشاورزی اشتغال دارند در عرف محل ده نامیده می‌شود. • پلاسید رامبد (Placide Ramboud) جامعه شناس فرانسوی می‌گوید: ده واحد اجتماعی ویژه‌ای است که با یک فضا در ارتباط متقابل است و این فضا به عنوان یک عنصر ضروری در نظام اجتماعی ده نقش دارد و به این ترتیب ده دارای بعد اجتماعی است که می‌تواند یکی از عوامل اساسی تشکیل دهنده آن به شمار رود. ده محصول کنش‌های متقابل گروههای انسانی و فضا است، میان اعضای ده رابطه‌ای محلی وجود دارد که نتیجه کنشهای متقابل تاریخی است و موجب پیدا شدن حافظه جمعی و محلی است و در نتیجه نوعی وجدان یا شعور جمعی به وجود می‌آورد. تعریف ده در قانون درقانون اصلاحات ارضی در ایران ده چنین تعریف می‌شده‌است. ده یا روستا عبارت از یک مرکز جمعیت و محل سکونت و کار تعدادی خانواده که در اراضی آن ده به کار کشاورزی اشتغال دارند و درآمد اکثریت آنان از طریق کشاورزی حاصل می‌شود. • رامبد می‌گوید : روستا برآیندی از عناصر طبیعی و عناصر ساخته شده‌است که به گونه‌ای زمینه سازگاری فرد را با جامعه فراهم می‌آورد و موجب جامعه پذیری می‌شود. در ده بین گروه و فضای جغرافیایی محدود و بسته و ثابت نوعی روابط اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی وجود دارد و این روابط موجب پیدایش وحدت و یکپارچگی گروه می‌شود و آن را از گروه دیگر متمایز می‌سازد. اجتماع ده دارای نیروی معنوی مسلط بر اعضایش است که بر رفتار افراد نظارت عالیه شدید دارد و آنها را به پیروی از هنجارهای اجتماعی وادار می‌کند و این نیروی معنوی همان سنت‌های روستایی و قوانین ثابتی است که بر جامعه ده حاکم است. • تونیس (Tonnies) می‌گوید: جامعه روستایی به عنوان یک جامعه آرمانی که سرشار از تقدس، هماهنگی و صلح و صفاست. • روث گلاس (Ruth Glass) می‌نویسد: برای ما صفت روستایی دارای مفهوم مطبوع و مطمئنی است. زیبایی، سادگی، راحتی، فراغت، منظره‌های دلگشا، آزادی، صلح و صفا و آرامش است. واحد تقسیمات کشوری ایران مسئول نهاد مربوطه مرکز کشور وزیر کشور وزارت کشور پایتخت استان استاندار استانداری مرکز استان شهرستان فرماندار فرمانداری مرکز شهرستان بخش بخشدار بخشداری مرکز بخش دهستان دهدار دهداری مرکز دهستان شهر شهردار شهرداری ندارد روستا دهیار دهیاری ندارد منبع • دانشنامهٔ رشد. جستارهای وابسته • فهرست بخش‌های ایران • فهرست دهستان‌های ایران • فهرست روستاهای ایران • راهداری • روستانشینی


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)

جهت‌های جغرافیایی در ایران باستان به قلم استاد فریدون جنیدی مشرق بزبان فارسی «خورآسان» است به معنی «خورآیان» یعنی محلی که خورشید از آنجا بر می آید و از آنجا که ایالت خراسان در ایران چنین نقشی داشته است این نام را به خود گرفته. فخرالدین اسعد گرگانی در ویس و رامین به این معنی اشاره می کند که اسان بزبان پهلوی بمعنی «آیان» است. در اشعار رودکی سمرقندی نیز در مورد سفر آفتاب از شرق به مغرب چنین مطلبی هست و این دوبیت که بنا بر قول فرهنگ جهانگیری از کتاب «دوران آفتاب» رودکی است موید آنست: از خراسان زند طاووس وش --- سوی خاور می خرامد شادوکش یا: مهر دیدم بامدادان چون بتافت --- از خراسان سوی خاور می شتافت ومغرب نیز به زبان فارسی «خوروران» بمعنی محلی که خورشید در آن فرو می رود[است].در ادبیات پهلوی همواره همین «خوروران» بجای مغرب به کار رفته که در ادبیات فارسی دری کم کم بصورت «خاوران» و «خاور» در آمده و در بسیای از اشعار دیگر نیز [افزون بر دوبیتی که از رودکی آمد ] به همین معنی مغرب است. اما کم کم جای خود را عوض کرده و بجای مشرق استعمال شده است. سمت دیگر «نیمروز» است که جنوب باشد و [اینکه] چرا سیستان را به معنی نیمروز گرفته ایم ؛ یکی از افتخارات علمی نجومی آریاییان در آن زمان بوده است. زیرا نیمروز (سیستان) بر روی نصف النهاری قرار گرفته است که جهان شناخته شده ی آن روز یعنی آسیا و اروپا و افریقا را تقریبا نصف می کند یعنی درست هنگامی خورشید در نیمروز است که در تمام ممالک آسیایی روز است و همین نشان می دهد که علم جغرافی در آن زمان بدانجا رسیده بوده است که سراسر دنیای مسکون را سنجیده باشند و مرکز آنرا ایران برگزیده باشند. بعد ها از روی واژه ی نیمروز واژه ی نصف النهار ترجمه شد و در علم جغرافی مورد استفاده ی جهانیان واقع گردید.اما جهانیان اگر بخواهند که واقعا مبدئی برای مدارات و نصف النهارات خود در جهان داشته باشند همانا نیمروز سیستان و زرنج است نه گرینویچ انگلستان و نه پاریس اما متاسفانه زور بر علم و حقیقت می چربد. چهارمین جهت در زبان فارسی «اپاختر» است به معنی شمال و آن مکان دیوان است که نهصد و نود و نه هزار و نهصد و نود و نه فروهر نیکان بهمراهی هفتورنگ (دب اکبر که همواره در آن جهت نگهبانی می کند و غروبی ندارد ) ایران را از شر دیوان نجات می دهند - البته دیوان مهلک چیزی جز سرمای کشنده ی شمال سیبری نیست که به آریاییان در طی مرور زمان فهمانده است در آن اهریمن بکشتار انسانها می پردازد. این بیت فردوسی باختر را به معنی شمال نشان می دهد زیرا در داستان رفتن سام از سیستان به سگسار و مازندران است و چون مازندران یا سگسار قطعا در جهت شمال سیستان یا نیمروز و جنوب است پس باختر در این شعر به همان معنی شمال آمده: سپهبد سوی باختر کرد روی --- زبان گرم و گوی و دل آزرم جوی در این بیت نیز که از سوی شمال یعنی توران برای تورانیان کمک می آید و فضای طرف شمال گردآلود می شود باختر به معنی شمال است: سوی باختر گشت گیتی ز گرد --- سراسر بسان شب لاجورد البته «اپاختر» نیز در تمام متون پهلوی و اوایل فارسی دری به همین معنی شمال به کار رفته اما کم کم در فارسی دری به سوی غرب گراییده و معنی غرب را بخود گرفته [است].


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
1-مجموعه تاریخی فرهنگی طاقبستان

-سنگ نگاره اردشیردوم ساسانی

-ایوان بزرگ:درقسمت بالای صاق خسروپرویزدروسط وموبدموبداندرسمت چپ وبانوی آناهیتادرسمت راست اوودرطرفین طاق مرسم شکارخسروپرویزرادرشکارگاه خودبه تصویرکشیده است.

-ایوان کوچک:درقسمت بالای طاق مراسم تاجگذاری شاهپور وقسمت پایین خسروپرویز بااسب معروفش شبدیز.

2-تکیه معاون الملک :مربوط به دوره قاجاریه.

3-خانه خواجه باروخ:درمحله قدیمی فیض آبادتوسط تاجرکلیمی بذین نام ساخته شده است.

4-تکیه بیگلربیگی:مربوط به دوره قاجاریه است.

5-بازارسنتی معروف به تاریکه بازارکدردوره صفویه ساخته شده است.

6-مسجدعماالدوله :درسال 1285هجری امام قلی میرزا عماالدوله دربازارزرگرها پس ساخت مسجدیکی ازدرهای حرم حضرت علی (ع)رابه کرمانشاه آوردودراین مسجدنصب کرد.

7-غاردوشکفت:درمحوطه پارک کوهستان کنونی.

8-گوردخمه سان رستم:درحاشیه رودخانه جزمان ازتوابع کرمانشاه ،که مربوط به دوران ساسانی می باشد.

9-پل کهنه:درحاشیه شرقی رودخانه قره سو،مربوط به دوره ساسانی میباشد.                 10-تالاهشیلان:درشمالغرب کرمانشاه ،دارای چشمه های متعددمعروفترین آن سراب سبزعلی است.

11-سراب نیلوفر:اززیباترین سربهای استان ودر20کیلومتری کرمانشاه درجاده کوزران واقع شده است.





نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
شواهدومدارک باستان شناسی نشان میدهداین منطقه ازاولین زیستگاه های انسان اولیه بشمارمیرفته ویکی ازپرجمعیت ترین مراکز مهم درزاگرس میانی محسوب میشده است.تمامی مراحل وادوار زندگی انسان ازعهدحجرتادوره های تمدنی پیش ازتاریخ وسپس تاتشکیل حکومت های بزرگ،سیرتحول خویش رادراین محدوده طی کرده است.غارشکارچیان بیستون نکات جالبی رادرباره سابقه زندگی بشردردوران پارینه سنگی ایران روشن میدارد.پس ازاین دوره درحدودنه هزار سال پیش به علت گرم شدن هوا انسان غارراترک کرده وروی به یکجانشینی می آوردکه این حرکت موجب زراعت ودامپروری وبرترازآن روستانشینی میشود.ازجمله میتوان به محوطه های گنج دره،گاکیه وتپه سراب اشاره کرد.انسانهای پیش ازتاریخ گنج دره،جزءنخستین انسانهایی بودندکه درایران سفالگری رااختراع کردندوروی به فعالیتهای صنعتی آوردند.درهزاره چهارم پیش ازمیلاداستان کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری وبازرگانی بوده وبازرگانان آن بابازرگانان شوشی وبینالنهرینی به دادوستدکالا مبادرت می ورزیدندوبا بدست آمدن شواهدی ازوجوداین بازارهادرگودین کنگاوروچغاگاوانه اسلام آباد توسط باستان شناسان،خودصحه براین موضوع می گذارد.به استنادکتیبه های بابلی وآشوری ساکنان زاگرس اقوام لولوبی وگوتی بودند.این مردمان سخت کوش وشجاع به منظور حفاظت ازاین خطه مرتب بابین النهرینی هادرجنگ وستیزبودندکه دراین امربه پیروزی های چشمگیری نیز نائل شدندوازآن پس دره های زاگرس قرنها مرکز تمدن وحکومتهای ایرانی وبین النهرینی بود.سرانجام ایرانیان تمدن خودرابراین سامان غلب ساختند.       


نوشته شده در تاريخ شنبه سی ام مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
استان کرمانشاه باوسعتی برابر24434/25کیلومترمربع درغرب ایران واقع شده است .این استان حدود1/45درصدازمساحت کل کشورراداراست.محدوده سیاسی این استان ازشمال به استان کردستان،ازجنوب به استانهای لرستان وایلام،ازشرق به استان هندان وازغرب باکشور عراق همجواراست،بطوریکه 330کیلومترمرزمشترک باکشورعراق دارد.


نوشته شده در تاريخ جمعه بیست و نهم مهر 1390 توسط عینی(دبیرعلوم اجتماعی)
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک